चायना डेस्क (China Desk)

शाळेचा पटांगणाचा असाही उपयोग

2011-03-18T15:21:00.001+05:30

मे महिन्याची किंवा दिवाळीची सुट्टी लागली की शाळा कॉलेजे ओस पडतात. मोठ्या मोठ्या इमारती, त्या भोवतीचे पटांगण हे सगळे रिकामे रिकामे भासते. त्यामुळे आपल्याकडे बरेच शालाचालक, लग्न, मुंजी किंवा किमान पक्षी बारशी, डोहाळजेवणे किंवा वाढदिवस यांसारख्या कार्यक्रमाना शाळेच्या इमारती भाड्याने देऊन या रिकाम्या इमारतींचा उपयोग करताना व शालेच्या उत्पन्नात भर घालताना दिसतात.

चीनच्या वायव्य भागात असलेल्या झेंजिआंग (Zhejiang ) प्रांतातल्या समुद्र किनार्‍याजवळ असलेल्या टाईझाऊ (Taizhou ) या भागात वेनलिंग (Wenling) हे एक मध्यम आकाराचे शहर आहे. या वेनलिंग शहराच्या शिनहेझेन(Xinhezhen) विभागात असलेल्या शिनहे माध्यमिक शाळेच्या (Xinhe Middle School) चालकांनी शाळेच्या पटांगणाचा गेल्या 3 मार्चला एक नवीनच उपयोग करून एक पायंडाच पाडला आहे.

या शहरात राहणार्‍या एका अत्यंत श्रीमंत व्यापार्‍याची, 82 वर्ष वय असलेली आई, चेन लाओताय (Chen Laotai,) ही त्या दिवशी परलोकवासी झाली. तिचा अंत्यसंस्कार व अंत्ययात्रा काढण्यासाठी ही शाळा चालकांनी भाड्याने दिली होती. त्या दिवशी शाळेला सुट्टी वगैरे काही नव्हती. त्यामुळे शाळेचे सर्व वर्ग बंद ठेवण्यात आले व ही शाळा या कामासाठी वापरली गेली.

आपल्या आईवरचे अंत्यसंस्कार व तिची अंत्ययात्रा आपल्या इतमामाला साजेशी व्हावी अशी या व्यापार्‍याची इच्छा होती. या शाळेचे पटांगण यामुळे मोठ्या आलीशान रित्या सजवले गेले होते. पटांगणाच्या मध्यभागी एक मोठा गालिचा अंथरण्यात आला होता. याच्या दोन्ही बाजूंना दोन मोठे प्रोजेक्शन टीव्ही बसवलेले होते. त्यावरून या म्हातारीची चित्रे सतत दाखवण्यात येत होती. शतकाहून जास्त भिख्खू अंत्यसंस्काराची धर्मकृत्ये करत होते. वेनलिंग मधे पुरेसे भिख्खू उपलब्ध नसल्याने वेनझाओ(Wenzhou) व निंगबो (Ningbo) येथून जादा भिख्खू आणण्यात आले होते. या बाईंच्या मृत्यूबद्दल दुख: व्यक्त करण्यासाठी हजारो लोक उपस्थित होते. यातल्या बहुतांशी लोकांना अर्थातच या बाई कोण आहेत हे माहितच नव्हते. या बाईंच्या पार्थिव शरीराजवळ सुगंधी द्रव्य जाळले तर 200 ते 1700 युआन व 12 सिगरेट्सचे पाकिट हे देण्यात येत असल्याने ही सर्व मंडळी जमली होती.

बरीच वर्षे विधवा असलेल्या या बाईंना 5 मुलगे व 1 मुलगी आहे. बाईंनी मुलांना चांगलेच वाढवले असावे कारण सर्व जण सुस्थितीत आहेत. प्रॉपर्टी, हॉटेल्स, खाणी यासारखे उद्योग ही मुले चालवतात. या अंत्यसंस्कारासाठी प्रत्येक मुलाने 10 लाख युआन खर्च केले आहेत.

बाईंच्या अंत्ययात्रेसाठी 9 लिंकन लिमूझिन्स, 100 वादक असलेले बॅण्ड पथक व 8 व्हिडियो कॅमेरे तयार ठेवण्यात आलेले होते. वर्गाला सुट्टी असल्याने व पटांगणावर जाण्यासाठी अनुमती नसल्याने, अनेक शाळकरी विद्यार्थी अंत्ययात्रा बघायला गेले होते व एकूण गर्दी आणखीनच वाढली होती.रस्त्यावरच्या फेरीवाल्यांना त्यांनी धंदा बंद ठेवावा म्हणून 500 युआन आधीच देण्यात आले होते. त्यामुळे रस्त्यावरील वाहतुक कोठे अडत नव्हती.

या अंत्ययात्रेवर इंटरनेटवरून बरीच टीका झाल्याने स्थानिक प्रशासन एकदम जागृत झाले व त्यांनी या प्रकरणाची चौकशी सुरू केली आहे. आता प्रशासनाला असा शोध लागला आहे की या अंत्ययात्रेमुळे कोणत्यातरी नियमाचे उलंघन झाले आहे त्यामुळे आणखी चौकशी करण्यासाठी एका उपप्राचार्याला निलंबित करण्यात आले आहे.

18 मार्च 2011

व्हिक्टोरियन इंग्लंड व आधुनिक चीन

2010-12-13T16:53:00.000+05:30

आपल्यापैकी बहुतेकांनी चार्ल्स डिकन्स या प्रसिद्ध लेखकाच्या कादंबर्‍या किंवा किमान त्यांची भाषांतरे नक्की वाचली असतील. डेव्हिड कॉपरफील्ड, ऑलिव्हर ट्विस्ट, वगैरेसारख्या त्याने लिहिलेल्या कादंबर्‍या इंग्रजी साहित्यात अजरामर झालेल्या आहेत. या कादंबर्‍यांच्यात व्हिक्टोरियन इंग्लंड मधल्या प्रायव्हेट शाळांचे जे चित्रण त्याने केले आहे त्याला खरोखर तोड नाही. या शाळांमधील शिक्षणपद्धती, मुलांना देण्यात येणारी वागणूक व शिक्षा याचे इतके भावनास्पर्शी वर्णन डिकन्सने केलेले आहे की या शाळांबद्दल आत्यंतिक चीड वाचकाच्या मनात दाटून आल्याशिवाय रहात नाही.

चीन मधल्या शान्शी प्रांतामधल्या हानबिन जिल्ह्यातल्या आन्कान्ग या शहरामध्ये काही खेडूतांना नुकतीच जी वागणूक दिली गेली त्याबद्दलच्या बातम्या वाचताना डिकन्सच्या व्हिक्टोरियन इंग्लन्ड मधल्या शाळांच्या मधले वर्णन तर आपण वाचत नाही ना? असे मला सारखे वाटत राहिले.

या आन्कान्ग शहराच्या जवळ एक एक्सप्रेस वे किंवा जलदगती मार्ग बांधण्याचे काम चालू आहे. हा रस्ता बांधण्यासाठी काही शेतकर्‍यांच्या जमिनी स्थानिक प्रशासनाने ताब्यात घेतल्या आहेत. आपल्या शेतजमिनी घेऊन त्याचा पुरेसा मोबदला आपल्याला मिळालेला नाही असे या शेतकर्‍यांना वाटत असल्याने त्यांनी 31 ऑक्टोबर रोजी रास्ता रोको आंदोलन पुकारले. 50 खेडुतांचा एक जमाव या काम चालू असलेल्या रस्त्यावर जमला व त्यांनी ठेकेदाराला काम पुढे चालू करण्यास प्रतिबंध केला व रस्त्यावरून जाणारी वाहने थांबवली. या सत्याग्रहामुळे थोड्याच वेळात तेथे पोलिस आले व त्यांनी शेतकर्‍यांना आपला एक प्रतिनिधी बोलणी करण्यासाठी पाठवण्यास सांगितले व व्हिडियो कॅमेर्‍याने त्या शेतकर्‍यांचे चित्रीकरण करण्याचा प्रयत्न केला. यामुळे हा जमाव अधिकच चिडला व त्यांनी पोलिसांशी धक्काबुक्की करून त्यांना चित्रीकरण करण्यास मनाई केली. पोलिसांच्या मते त्यांनी कॅमेर्‍याचे नुकसानही केले. परिस्थिती हाताबाहेर जाते आहे हे बघितल्यावर पोलिसांनी जास्त कुमक मागवली व अखेरीस 9 ग्रामस्थांना अटक केली.

2 नोव्हेंबरला हे 9 ग्रामस्थ व इतर 8 जण यांच्यावर खटला चालवण्यासाठी आन्कान्ग प्रशासनाचे गव्हर्नर व इतर अधिकार्‍यांनी, सर्व नागरिकांची एक खुली सभा घेतली. या सभेत या 17 आंदोलकांवर खटला वगैरे काही न चालवता त्यांना डिकन्सच्या शाळांमधे शोभेल अशी शिक्षा देण्यात आली. या सर्व 17 जणांना जमलेल्या प्रचंड गर्दीसमोर उभे करण्यात आले. त्यांच्या गळ्यात त्यांचे नाव/पत्ता व त्यांचा गुन्हा काय? हे सांगणारा एक मोठा पांढरा बोर्ड अडकवण्यात आला व त्यांची मिरवणूक काढण्यात आली. जमलेल्या जमावाची सहानुभूती कोणाकडे होती? याची कल्पना या प्रसंगाच्या फोटोमधे असलेल्या जमावातील लोकांच्या चेहर्‍यावरचे भाव बघून चांगलीच येते.

स्थानिक प्रशासनाने हातात घेतलेल्या कोणत्याही प्रकल्पाला कोणीही कोणत्याही कारणासाठी विरोध करू नये म्हणून Ankang Municipal Public Security Bureau deputy director आणि deputy head of Hanbin District Government असलेला Yang Peng याने एक धमकीवजा नोटिस आता काढली आहे. या नोटिसीमधे म्हटले आहे की " कोणत्याही बांधकामात अडथळा आणण्याचा प्रयत्न करणे किंवा बांधकामावर दंगा धोपा करणे, बांधकाम मजुरांना धमक्या देणे असे प्रकार घडल्यास त्यावर कडक कारवाई केली जाईल. अशा बांधकामांना पाणी व वीज न पुरवणे हा ही गुन्हा समजण्यात येईल. "

आंदोलकांना बाजू मांडण्याची संधी सुद्धा न देता असली अपमानास्पद शिक्षा देण्याचा हा प्रकार डिकन्सच्या कादंबर्‍यांच्यात शोभणाराच होता. त्या बिचार्‍या खेडुतांची गार्‍हाणी तर कोणी ऐकलीच नाहीत व त्यावर त्यांना असली अपमानास्पद शिक्षा मात्र देण्यात आली.

भारतात असला प्रकार कोणी करण्याचा नुसता प्रयत्न जरी कोणी केला तरी त्यावरून केवढा गदारोळ उठेल त्याची कल्पनाही करवत नाही.

अर्थात एकाधिकारशाही व लोकशाही यांच्यामधे हा फरक आहेच. या प्रसंगाचे फोटो मात्र बरेच काही सांगून जातात.

13 डिसेंबर 2010

खेकडे वाटपाचे आधुनिक यंत्र

2010-11-05T07:27:00.000+05:30

1950 किंवा 1960 च्या दशकात मुंबईला चर्चगेटच्या समोर जे एरॉस नावाचे चित्रपटगृह आहे तिथे कोका कोला कंपनीने एक मशिन बसवले होते. त्या यंत्रात 4 आण्यांचे किंवा 25 पैशांचे नाणे टाकले की खालच्या बाजूला असलेल्या एका कप्यात थंडगार कोका कोलाची एक काचेची बाटली येऊन पडत असे. कोणत्याही विक्रेत्याच्या हजेरीशिवाय पेये किंवा खाद्यपदार्थ तुमच्या हातात देऊ शकणारे या यंत्राची त्या वेळी सगळ्यानाच मोठी मजा वाटायची. अर्थात त्या काळात 4 आण्याचे नाणे ही तशी बरीच मोठी रक्कम असल्याने येता जाता ते यंत्र वापरणे शक्य नव्हते पण कधीतरी गंमत म्हणून ते यंत्र मी वापरलेले होते.

पुढे परदेशात अशा प्रकारची अनेक यंत्रे मी बघितली. सिंगापूर मधे आमच्या सदनिका संकुलात ब्रेड, स्नॅक्स किंवा पेयांचे वाटप करतील अशी 3/4 यंत्रे बसवलेली आहेत. त्यामुळे वाटप यंत्रे ही माझ्यासाठी तरी काही नवलाची गोष्ट राहिलेली नाही. अरब अमिरातीमधे सोने अशा मशि न्समधून मिळते किंवा पॅरिस मधे पर्फ्युम्सच्या बाटल्या अशा यंत्रातून मिळतात असे मी वाचले आहे. सोने किंवा पर्फ्युम्स खरेदी हे माझे प्रांत नसल्यामुळे मला यातला अनुभव नाही हे मला मान्य करायलाच पाहिजे.

मात्र चीन मधल्या नानजिंग शहरात बसवलेल्या एका नवीन वाटप यंत्राबद्दलची माहिती मी परवा जेंव्हा वाचली तेंव्हा मात्र मी आश्चर्याने थक्क झालो.नानजिंग शहरातल्या मेट्रोच्या लाइन 1 वरच्या शिन्जेइकाऊ (Xinjiekou) या स्टेशनवर हे वाटप यंत्र बसवले आहे. या स्टेशनवरून डेउआनपान हे एक्झिट जे घेतात त्यांना हे यंत्र दिसते. या यंत्रावरून कसले वाटप होते हे कळल्यावर त्यावर विश्वास बसणेही कठिण आहे. पण छायाचित्रे बघितल्यावर विश्वास ठेवायलाच लागतो. या यंत्रातून पायावर केस असलेले जिवंत खेकडे (Hairy Crab) वितरित केले जातात.

या वर्षी म्हणे चीनमधे दोन गोष्टींचे अमाप पीक आले आहे. एक तर पिवळ्या रंगाची chrysanthemums ही फुले व रसरशीत व पोसलेले केसाळ खेकडे. खेकड्यांच्या विपुल उपलब्धतेमुळे एका कंपनीने हे खेकडे यंत्राद्वारे विकण्यास सुरवात केली आहे. 1 ऑक्टोबरला या यंत्रावरून खेकडे विक्री सुरू झाली. पहिल्यांदा या यंत्राकडे नावीन्य म्हणून लोक बघत होते. या नाविन्याचे प्रथम संशयात रूपांतर झाले व पहिल्या दिवशी फक्त 1 खेकडा विकला गेला. 1 महिन्यानंतर रोज 200 खेकडे तरी विकले जाऊ लागले आहेत.

या यंत्रात 5 ओळींच्यामधे खेकडे ठेवलेले असतात. खेकडे एका प्लॅस्टिकच्या आवरणात पॅक केलेले असल्याने पैसे ताकले की सुलभपणे खालच्या कप्यात येऊन पडतात. 10युआन पासून 50 युआन पर्यंत खेकड्यांच्या किंमती आहेत. या शिवाय खेकड्यांपासून बनवलेल्या व्हिनिगरच्या बाटल्याही या यंत्रातून मिळतात.

चाय चुन ही महिला म्हणते की बाजार भावापेक्षा हे खेकडे नक्कीच स्वस्त आहेत. मी काल 2 खेकडे विकत घेतले होते. ते चांगल्या प्रतीचे असल्याने आज 8 घेतले आहेत. बरेचसे नानजिंगचे नागरिक या मशिनचे फोटो काढण्यासाठीचे येथे येत आहेत.

हे मशिन यशस्वी ठरले तर नंतर कोणते जिवंत प्राणी असल्या मशिन्समधून चीनमधे मिळू लागतील याचा अंदाज बांधणे केवळ अशक्य आहे.

5 ऑक्टोबर 2010

चिनी चंद्रयानाचे उड्डाण

2010-10-13T14:05:00.000+05:30

आपण सगळ्यांनीच ही बातमी वाचली असेल की चीनने आपले Chang'e II हे चंद्रयान 1 ऑक्टोबरला 18:59:57 या वेळेला आपल्या Long March II F 18 या रॉकेटच्या सहाय्याने अवकाशात पाठवले.

या उड्डाणानंतर चीनमधल्या नेटईझ( Netease) या वृत्तसंस्थेने या उड्डाणामधे एक जबाबदारीची भूमिका बजावत असलेल्या Long March rocket technology division च्या संचालिका लिऊ यानमिन यांची एक मुलाखत टीव्हीवर घेतली. या मुलाखतीत या चंद्रयानाच्या उड्डाणाबद्दल अनेक प्रश्न लिऊ यानमिन यांना विचारले गेले. अमेरिका, भारत हे देश आपली रॉकेट उड्डाणे, साधारण समुद्र किनार्‍यावर असलेल्या ठिकाणांहून करतात. या मागची कल्पना अशी आहे की जर या रॉकेटचे काही भाग जमिनीवर कोसळणार असतील तर ते समुद्रावर पडावेत. जेणेकरून जीवित किंवा वित्त हानी होणार नाही. या दोन्ही गोष्टींना चिनी सरकार फारसे महत्व देते असे वाटत नाही कारण चीनची सर्व रॉकेट उड्डाणे त्यांच्या देशाच्या आतील भागातूनच होतात. 1 ऑक्टोबरचे हे चंद्रयान, चीनने सिचुआन प्रांतातल्या शिचांग (Xichang) या शहरापासून 40 मैल दूर असलेल्या आपल्या रॉकेट लॉन्च स्टेशनवरून सोडले होते. या स्थानाच्या जवळच अनेक खेडेगावे आहेत व जळणारे रॉकेटचे भाग जमिनीवर पडल्याने येथे जीवित व वित्त हानी झाल्याचा पूर्वेतिहास आहे.

या इतिहासाच्या पार्श्वभूमीवर नेटईझ च्या मुलाखत घेणार्‍याने श्रीमती लिऊ यानमिन यांना मुद्दाम काही प्रश्न विचारले. यापैकी पहिला प्रश्न असा होता की या उड्डाणासाठी जवळपास रहाणार्‍या लोकांना हलवले होते का? लिऊ बाईंनी या प्रश्नाचे उत्तर देताना हे मान्य केले की 2.5 किलोमीटर परिसरात रहाणार्‍या अंदाजे 2000 खेडूतांना हलवण्यात आले होते. याचे कारण असे की 300 टन वजनाचे हे रॉकेट जेंव्हा उड्डाण करते तेंव्हा प्रचंड ध्वनी व हादरे निर्माण होतात तसेच काही विपरित प्रकार घडण्याची ही शक्यता असते. त्यामुळे या लोकांना आम्ही हलवले. यानंतर नेटईझच्या वार्ताहराने विचारले की उड्डाणानंतर किती वेळ रॉकेटमधून जळणारे भाग जमिनीवर पडण्याची शक्यता असते? याला लिऊ बाईंचे उत्तर होते 130 सेकंद. या नंतर त्यांना असे विचारले गेले की या जळणार्‍या भागांमुळे हानी होऊ नये म्हणून काय काळजी घेतली जाते? या प्रश्नाचे उत्तर देताना लिऊ बाईंनी सांगितले की आम्ही सर्व ती काळजी घेतो यासाठी आमच्याकडे प्रशिक्षित व्यावसायिक लोक आहेत. म्हणजे या मुलाखतीवरून तरी असे दिसत होते की सर्व आलबेल आहे.

प्रत्यक्षात काय घडले ते पाहूया. 1 ऑक्टोबरच्या रात्री जिआंगशी प्रांतातल्या सुईचुआन काऊंटी मधल्या दोन खेडेगावातल्या लोकांना मोठे गडगडाटाचे आवाज ऐकू आले. त्यांना प्रथम धरणीकंप झाला असावा असे वाटले. परंतु नंतर असे आढळले की रॉकेटच्या नाकावर जेथे चंद्रयान बसवलेले होते त्याच्या भोवती असणारे संरक्षक कवचाचे मोठे तुकडे या गावांच्यात येऊन पडले होते.

या शिवाय गुईझाऊ प्रांतातल्या झेनयुआन काऊंटीमधल्या एका खेडेगावात मुख्य रॉकेटचा एक मोठा तुकडा पडलेला आढळला. तर जिन्शा काऊंटी मधल्या एका गावात व सिचुआन प्रांतातल्या गुलिन काऊंटी मधल्या एका गावात बूस्टर रॉकेट्स सापडली. या सर्व गावकर्‍यांचे नशीब जोरावरच होते असे म्हणले पाहिजे कारण जीवित हानी तर झाली नाहीच पण वित्त हानीही अगदी किरकोळ झाली. हे सर्व भाग उडाणाच्या बर्‍याच नंतर खाली पडले होते.अर्थात ज्या अवकाश संशोधन संस्थेने हे रॉकेट अवकाशात पाठवले त्यांनी या खेडूतांची साधी क्षमा सुद्धा मागितली नाही हा भाग निराळा.

वर निर्देश केलेल्या मुलाखतीत, या लिऊ बाईंना भारताच्या चंद्रयानाबद्दल एक प्रश्न विचारला गेला. परंतु भारताच्या रॉकेट्सची खात्री देता येत नाही. ती अवकाशात स्थिर रहात नाहीत व त्यांची उपग्रह वाहून नेण्याची क्षमता चिनी रॉकेट्स पेक्षा फारच कमी असल्याने भारताच्या अवकाश कार्यक्रमा बद्दल काहीही बोलण्यास त्यांनी नकार दिला.

रॉकेटचे हे भाग दाट वस्ती असलेल्या एखाद्या भागावर पडले असते तर काय झाले असते हा विचार करण्यातही अर्थ नाही. रॉकेट लॉन्चिंग स्टेशनची जागा शोधताना हे असे काही घडू शकते याला बहुदा काही महत्वच दिले गेलेले नाही.

13 ऑक्टोबर 2010

श्रेष्ठतेचा हव्यास की भ्रष्टाचार?

2010-09-29T11:33:00.006+05:30

काही दिवसांपूर्वी आपण सगळ्यांनीच ही बातमी वाचली असेल की चीन हा देश आता जगातील द्वितीय क्रमांकाची आर्थिक महासत्ता बनला आहे. आपला देश सर्वात भव्य व श्रेष्ठ असावा, आपल्या देशातल्या इमारती, सुविधा, वाहतुक व्यवस्था, कारखाने अगदी आधुनिक असावेत आणि आपला देश प्रथम दर्जाचा असावा अशी इच्छा कोणत्याही देशाची असणार त्याचप्रमाणे चिनी लोकांचीही असते. परंतु चीन बद्दलची एखादीच अशी बातमी वाचनात येते की सर्व गोष्टींचे आधुनिकीकरण करण्याचा एखादा गंड तर या देशाला झालेला नाही ना अशी मनात शंका येऊ लागते.

जगामधले सर्वात जास्त बांधकाम चीन मधे होते आहे. दर वर्षाला या देशात 200 कोटी वर्ग मीटर एवढे नवीन बांधकाम होते. या बांधकामासाठी हा देश जगाच्या एकूण सिमेंट व पोलाद उत्पादनापैकी 40 % वापरत असतो. मात्र नवीन आणि आधुनिक इमारती बांधण्याच्या या हव्यासासाठी योग्य भूखंड सारखे कोठून मिळणार? त्यामुळे 10/15 वर्षांपूर्वी बांधलेल्या इमारती सुद्धा आता पाडल्या जाऊ लागल्या आहेत. या इमारती खरे तर अतिशय उत्तम अवस्थेत असल्या तरी त्या सुरुंग लावून पाडल्या जातात. एकीकडे पर्यावरण व पृथ्वीवर उपलब्ध असलेल्या पदार्थ किंवा खनिज स्त्रोतांचा न्यूनतम वापर केला पाहिजे असे पर्यावरण तज्ञ सांगत असताना हे उपलब्ध स्त्रोत अनावश्यक रित्या वापरण्याच्या या अट्टाहासाला गंडच म्हटले पाहिजे.

अशा नुकत्याच पाडलेल्या काही इमारतींची उदाहरणे.

1. Vienna Wood Community in Hefei City; ही 20000 वर्ग मीटर एरिया असलेली वसाहत पूर्ण होण्याच्या आधीच 2005 साली पाडण्यात आली. या वसाहतीची मुख्य इमारत 58.5 मीटर उंच होती. या इमारतीच्या 16 व्या मजल्याचे काम चालू असतानाच ही इमारत पाडण्यात आली व अनेक कोटी युआन अक्षरश: मातीत गेले. इमारत पाडण्याचे कारण- स्थानिक प्रशासनाला असे वाटले की या शहरातल्या हुआनशान रस्त्यावरून जवळचा डाशूशान पर्वत, ही इमारत मधे आल्यामुळे नीट दिसू शकत नाही व त्यामुळे शहराचे सौंदर्य कमी होते आहे.

2. The Bund Community in Wuhan यांगत्झी नदीचा व्ह्यू कोणत्याही अपार्टमेंट मधून दिसेल अशी जाहिरात केलेली ही वसाहत, 2002 मधे पाडण्यात आली. ही वसाहत पाडण्याच्या आधी सर्व वैधानिक परवानग्या घेण्यात आलेल्या होत्या. परंतु पूर्ण झाल्यावर, या वसाहतीमुळे यांगत्झी नदीच्या पूर नियंत्रण कायद्यांचा भंग होतो आहे असा शोध लागला. मूळचा 2 कोटी युआन खर्च तर धुळीत गेलाच पण या जागेचे सुशोभीकरण करण्यासाठी आणखी बराच खर्च आला.

3. Yuxi Exhibition Center चोन्गचिन्ग महानगरपालिकेच्या यांगचुआन या भागात ही वैशिष्ट्यपूर्ण इमारत होती. ती बांधण्यास 4 कोटी युआन खर्च आला होता. येथे प्रदर्शने आयोजित होत असत. ही इमारत एका खाण उद्योजकाने विकत घेतली व फक्त 5 वर्षे जुनी असतानाच 2005 मधे पाडून टाकली. पाडण्यासाठी 250 Kg. डायनामाईट वापरावे लागले होते. या ठिकाणी आता एक पंचतारांकित हॉटेल बांधले गेले आहे.

4. Zhongyin Building in Wenzhou City ही 93 मीटर उंच इमारत 1997 मधे बांधली होती. बांधल्यानंतर लगेचच, हे बांधकाम शहरातला सर्वात मोठा आर्थिक गुन्हा म्हणून गणले जाऊ लागले. 43 व्यक्तींच्यावर 3 कोटी युआनचा भ्रष्टाचार केल्याबाबत गुन्हे दाखल केले गेले. त्यामुळे या इमारतीला भ्रष्टाचार सदन असे म्हणत असत. या बांधकामात सुरक्षा नियमांकडे पूर्णपणे दुर्लक्ष केलेले असल्याने ही 2004 मधे पाडून टाकण्यात आली.

5. Shouyi Sports Centerही 10 वर्षे जुनी असलेली इमारत 2009 मधे पाडली गेली. हुबेई प्रांतामधले अनेक खेळाडू या ठिकाणीच सराव करून पुढे विश्वविजेते झाले होते. 1911 सालच्या क्रांतीची शताब्दी साजरी करण्यासाठी एक संग्रहालय या जागेवर बांधण्याचे ठरल्यावर ही पाडून टाकण्यात आली.

6. Five Lake Hotel in Nancang City, 13 वर्षे जुने हॉटेल 2010 पाडले. हे हॉटेल नानकान्ग शहरातली उल्लेखनीय जागा म्हणून गणली जात असे. हॉन्गकॉन्गच्या एका कंपनीने हे हॉटेल विकत घेतले व त्याचे पंचतारांकित हॉटेल बनवण्यासाठी जुनी इमारत पाडून टाकली. 40000 टन राडा रोडा निर्माण झाला आहे. त्याची विल्हेवाट लावण्यास मोठे प्रयत्न चालू आहेत.

7. Shenyang Summer Palace, शहरात असलेले नागरिकांच्या करमणूकीचे हे एक मोठे केंद्र होते. पहिल्या 5 वर्षात या ठिकाणाला 4 कोटी पर्यटकांनी भेट दिली होती. 15 वर्षे जुनी ही इमारत 2009 मधे सदनिका बांधण्यासाठी पाडली.

8. Zhejiang University’s No. 3 building in lakeside campus, 67 मीटर उंच 20 मजले असलेली इमारत विद्यापीठाच्या या कॅम्पसवरची सर्वात मोठी इमारत होती. विद्यापीठाने ही इमारत या जागी व्यापारी संकुल बांधण्यासाठी 24.6 कोटी युआनला विकली. ही पाडली तेंव्हा विद्यापीठाच्या विद्यार्थी व शिक्षकांनी तो दिवस एक दुख:द दिवस म्हणून मानला होता.

9. Tsingtao Railway Building, 16 वर्षे जुनी असलेली या शहरातली उल्लेखनीय वास्तू, 2008 च्या ऑलिंपिक खेळांच्या वेळच्या बांधकाम कार्यक्रमात पाडली.

10. Shenyang Wulihe Stadium, चीनच्या फुटबॉलची मक्का समजत असत. 25 कोटी युआन खर्च करून बांधलेले हे स्टेडियम 2007 मधे 18 वर्षांनंतर पाडले गेले. 16 कोटी युआनला या जागेचा लिलाव करण्यात आला.

11. “Asian First Arc” in Shanghai, शांघाई मधल्या सुप्रसिद्ध बंडचा देखावा अतिशय सुंदर दिसतो म्हणून हा रस्ता प्रसिद्ध होता. बांधल्यानंतर 10 वर्षांनीच बंड भागाचे रिमॉडेलिंग करण्याचा निर्णय झाला व हा रस्ता 2008 मधे पाडला गेला.

5/10 वर्षे जुन्या झालेल्या इमारती पाडण्याच्या खुळामागे काय मानसशास्त्र आहे हे सांगणे खरोखरच फार कठिण आहे. चीनमधे सर्व निर्णय अधिकारी पातळीवर घेतले जातात. त्यामुळे कोणती जागा विकसित करायची किंवा कोणती इमारत पाडून नवी बांधायची याचे निर्णय अधिकारीच घेतात. नागरिकांना तो निर्णय मान्य नसला तरी असहाय्यपणे बघत रहाण्याशिवाय दुसरे काही करता येत नाही. अधिकारी हा निर्णय घेताना बर्‍याच वेळा वैयक्तिक स्वार्थासाठी तो घेत असले पाहिजेत हे वेनझाऊ शहराच्या उदाहरणावरून स्पष्टच दिसते आहे. ही बांधकामे पाडणे म्हणजे राष्ट्रीय संपत्तीचा केवढा दुरुपयोग आहे हे बहुदा शासनाच्या लक्षातच येत नसावे. आपल्याकडे प्रत्येक प्रकल्पाला होणारी दिरंगाई व फाटे बघितले की पुष्कळ वेळा नको ती लोकशाही असे वाटते परंतु लोकशाही मधे असलेल्या अधिकार्‍यांच्या निर्णय घेण्याच्या प्रक्रियेवर असलेला लोकप्रतिनिधींचा अंकुश ही किती आवश्यक बाब आहे हे चीनमधल्या या इमारती पाडण्याच्या प्रकारांमुळे चांगलेच लक्षात येते.

29 सप्टेंबर 2010

शाळेमधली केशरचना कशी असावी आणि नसावी?

2010-09-15T13:37:00.001+05:30

जगभरच्या शाळांच्यामधे, त्या शाळेत शिकणार्‍या विद्यार्थ्यांची वेषभूषा कशी असावी या बद्दल नोयम असतात. अमेरिकेतील शाळांच्यात बहुदा ते सर्वात शिथिल असावेत. भारतात सुद्धा शाळेत जाणारी मुले-मुली अलीकडे गणवेशात असतात. या पलीकडे जाऊन केस कापलेले असावेत. मुलींच्या दोन वेण्या घातलेल्या असाव्यात. केस कापलेले असले तर ते डोळ्यावर येऊ नयेत म्हणून हेअर बॅ न्ड लावावा वगैरे सूचना सर्वच शाळा देत असतात. मला आठवते आहे की माझी मुलगी पुण्याला हुजुरपागेत शिकत असताना दोन घट्ट वेण्या घालूनच शाळेत जात असे. दुसरी कोणतीही केशरचना करण्याची शाळेची परवानगी नसे.

चीनमधल्या एका शाळेने आता विद्यार्थ्यांची केशरचना कशी असावी हे सांगताना ती कोणत्या प्रकारची नसावी हे विद्यार्थ्यांना कळावे म्हणून शाळेत चक्क नोटीस बोर्डावर नोटीसाच लावल्या आहेत. गंमत म्हणजे या नोटीसांची छायाचित्रे काढून शाळेतल्याच एका विद्यार्थिनीने कोणत्या तरी मित्र-मैत्रिणीच्या संगणकावरून आंतरजालावर प्रसिद्ध करून टाकली आहेत. पुढचे वर्णन या विद्यार्थिनीच्याच शब्दात.

आपली शाळा परत सुरू झाली आहे. मला त्यामुळे आपल्या शाळेच्या नोटीस बोर्डावर लावलेल्या दुख:द (Tragic) फोटोंची आठवण येते आहे. ही माहिती तुम्हाला सगळ्यांना शेअर करता यावी म्हणून मी ती परत माझ्या मैत्रिणीच्या घरून पोस्ट करते आहे. ज्या कोणी ही माहिती पहिल्यांदा पोस्ट केली आहे तो नक्कीच मागच्या जन्मी पंख तुटलेला देवदूत असला पाहिजे. आपण सर्व विद्यार्थ्यांनी त्याच्यावर प्रेम केले पाहिजे आणि आपण सगळ्यांनी त्याला डान्टेन्ग(Danteng) केले पाहिजे.(Danteng हा आंतरजालावरचा चिनी स्लॅन्ग शब्द आहे. त्याचा अचूक अर्थ त्या विद्यार्थिनीला व तिच्या मित्र मैत्रिणींनाच माहित असावा. पण या शब्दाचे अर्थ साधारणपणे 'कंटाळा आल्यावर केलेली एखादी गोष्ट' किंवा एखादी असाधारण, अतर्क्य, अर्थहीन गोष्ट असाही हो ऊ शकतो. मदत करता येणार नाही अशी व्यक्ती किंवा धक्कादायक, मूर्ख शॉकिंग असाही काही जण याचा अर्थ करतात. आंतरजालावरील एखादे पोस्ट वाचल्यावर त्या लेखकाने मला डेन्टान्ग केले अशा पद्धतीनेही हा शब्द वापरला जातो.)

आपल्या शाळेने बंदी घातलेल्या केशरचना

20100902-hair-03

Japanese gangster pirate hairstyle

(Or abnormal style)

20100902-hair-04

Not manly style

(imitating woman’s hairstyle, bang in the front style)

20100902-hair-05

Nervous breakdown style

20100902-hair-06

No money to get a hair cut homeless style

(only applies to male students, front back and sides are too long)

20100902-hair-07

Pretending to be “Buddhist nun” style

20100902-hair-08

Younger kids with this style is naive style, others are called retard style

(A tuft of hair in the front of the head )

20100902-hair-09

“no blade of grass growing on it” shiny style

20100902-hair-10

“Sit behind a screen to receive ministerial reports; hold court from behind a screen” Sinister style

20100902-hair-11

Migraine style

(No face to see people style)

20100902-hair-12

School abnormal style look

20100902-hair-13

Fraud and trickery style

(painting eyebrows and eyes, lip stick, fake eye lashes)

20100902-hair-15

Adult women ageing style

(premed fair, dyed hair)

20100902-hair-14

Adult women ageing style 2

(hair in disarray style)

20100902-hair-16

inappropriate integrating unfashionable with modern style

20100902-hair-17

Home made “cross-eye” disfigure style

आणि शेवटी आपल्या शाळेने मान्य केलेल्या केशरचना.

Male student standard hairstyle: Not blocking the eyes in the front, not blocking the ears on the sides, not touching the collar at the back.

Female student standard hairstyle: Not passing eyebrows in the front, short hair do not pass the collar at the back, long hair do not drop on the shoulder.

मी फोटोखालच्या वर्णनाचे मराठी भाषांतर मुद्दामच केलेले नाही. या मुलीने केलेले, मूळ मॅंडरिनमधे असलेल्या वर्णनाचे, इंग्रजीतले भाषांतर मला खूप आवडले.

कोणती केशरचना नको याची चित्रे काढून ती नोटीसबोर्डावर लावण्याची शाळेची कल्पना मला तरी गंमतीदार वाटली. पण या पोस्टच्या मूळ लेखकाला आणि ते परत पोस्ट करणार्‍या विद्यार्थिनीला ती फारशी आवडलेली नसावी. हा बहुदा आपल्या स्वातंत्र्यावरचा घाला त्यांना वाटत असावा.

15 सप्टेंबर 2010

चिनी पाट्या- लई भारी!

2010-09-05T10:24:00.000+05:30

1960च्या दशकात इंदिरा गांधी पंतप्रधान असताना त्यांनी देशभर आणीबाणी जाहीर केली होती. काळात सगळीकडे " बाते कम काम जादा" सारखी वचने लिहिलेल्या मोठमोठ्या पाट्या लावलेल्या असत. या पाट्यांच्यावर एक असंबंधित चित्र, व हिंदी व इंग्रजीमधे लिहिलेला एक संदेश असे. बहुतेक वेळा हिंदी वाक्याचे इंग्रजीत भाषांतर केलेले असल्याने त्या इंग्रजी वाक्याचा अर्थ काहीतरी दुसराच निघू शकत असे. या कारणामुळे मला ह्या पाट्या वाचायला आवडत.

पुण्याच्या लोकांना जिकडे तिकडे पाट्या लावायला खूप आवडते. अनोळखी घरात शिरताना दारावरच्या पाहुण्याने काय करावे? कोणते वर्तन चालेल? कोणते चालणार नाही. हे अचूकपणे लिहिलेल्या पाट्या दिसतात. काही दुकानदार आपण विकत असलेल्या मालाचे वर्णन करताना " येथे दणकट लंगोट मिळतील " अशा पद्धतीच्या पाट्या लावून बरीच मजा आणतात.

हे सगळे असले तरी पाट्या लावण्याच्या बाबतीत चिनी लोकांचा हात कोणीही धरू शकणार नाही. उद्‌बोधक पाट्या, उत्साहवर्धक पाट्या, सूचना देणार्‍या पाट्या जागोजागी लावलेल्या असतात. शाळांमधे तर पाट्याच पाट्या असतात. आणीबाणीमधल्या भारतीय पाट्यांप्रमाणेच या पाट्यावर काहीतरी चित्र व एक मॅन्डरिन व इंग्रजी भाषेतला संदेश लिहिलेला असतो. इंग्रजीमधे लिहिलेला हा संदेश मॅन्डरिनमधून भाषांतर करून लिहिलेला असल्याने बर्‍याच वेळा अतिशय विनोदी असतो. चिनी लोकांच्या इंग्रजीला चिंगलिश असे नाव आता पडले आहे. हुईझॉऊ बोलुओ एक्स्पेरिमेन्टल स्कूल (Huizhou Boluo Experimental School)) या शाळेमधे लावलेल्या अशा काही चिन्गलिश मधल्या पाट्यांची मला आवडलेली उदाहरणे.

तु

विद्यार्थी निवासामधली मेट्रनची खोली.

तुमच्या थाळीतला प्रत्येक दाणा पिकवायला अमाप कष्ट पडतात हे तुम्हाला माहित आहे का?

काटकसरीने जगण्यासाठी अन्न व वस्त्रे या बाबत फार आग्रही राहू नका.

दुसर्‍याला सहाय्य आणि मदत करण्यासाठी एकता आणि प्रेम

हळू चाला. दुसर्‍यांना विचलित करू नका.

पर्यावरणाची जपणूक करा. उधळेपट्टीला विरोध करा.

अन्नाला संपत्ती मानणे हा चांगला गुण आहे.

प्राथमिक शाळेचे कॅन्टीन

आंतरजाल कार्यालय, सॉफ्टवेअर उत्पादन खोली

संस्थेत शांतता पाळा. गडबड करू नका व दुसर्‍याला पकडण्यासाठी धावू नका.

वैयक्तिक आरोग्यासंबंधी चांगल्या सवई लावून घेण्यासाठीस्वत:ला जाणा.

थूंकू नका

आहेत की नाही लई भारी! या पाट्यांवरून एक गोष्ट माझ्या चांगलीच लक्षात आली. हुईझॉऊ बोलुओ एक्स्पेरिमेन्टल स्कूल या शाळेत जे विषय शिकवले जातात त्यात इंग्लिश हा विषय नक्कीच नाही.हा!हा!हा!

5 सप्टेंबर 2010

वाहतुक मुरंबा -चिनी पद्धतीचा

2010-08-28T12:26:00.002+05:30

पंधरा वीस वर्षांपूर्वी म्हणजे मुंबई-पुणे एक्सप्रेस वे नव्हता त्या वेळेला, पुणे-मुंबई प्रवास हा मोठा बेभरवशाचा मामला असे. प्रवासाला किती वेळ लागेल? हे सांगणे कोणालाच शक्य नसे. याचे प्रमुख कारण म्हणजे खोपोली जवळच्या बोर घाटात दररोज होणारा वाहतुक मुरंबा. कधीही बघितले तरी शे पाचशे ट्रकची धुडे, रस्त्याच्या दोन्ही बाजूंना उभी किंवा मुंगीच्या पावलांनी पुढे सरकताना दिसत. एक दोन वेळा तर पाच सहा तास या घाट रस्त्यावर अडकून पडल्याचेही मला चांगलेच स्मरते आहे.

चीनची राजधानी बिजिंग मधून 110 नंबरचा एक्सप्रेस वे, वायव्येला असणार्‍या हेबेई प्रांतातल्या झांगजियाकाऊ (Zhangjiakou in Hebei Province) शहरापर्यंत जातो. बिजिंग शहराच्या अगदी उत्तरेला असलेला या रस्त्याचा भाग चांगपिंग या बिजिंग म्युन्सिपालिटीच्या एका प्रभागात मोडतो. हाच रस्ता नंतर पश्चिमेला वळतो व त्यानंतर या रस्त्याला बिजिंग-तिबेट हायवे असे नाव दिलेले आहे. बिजिंग जवळ असलेल्या रस्त्याच्या या भागावर नेहमीच काहीतरी बांधकाम चालू असते. त्यामुळे या भागामधे फक्त 4 टनापर्यंत वजन वाहून नेणार्‍या ट्रक्सना खरेतर परवानगी आहे.

प्रत्यक्षात मात्र 8 टनापर्यंत वजन नेणारे ट्रक्स या मार्गावरून बिनधास्तपणे जा ये करताना नेहमीच दिसतात. वाहतुकीचा मुरंबा ही गोष्ट या कारणामुळेच या रस्त्यावर काही नवीन नाही. परंतु मागच्या 14 ऑगस्टपासून सुरू झालेला या रस्त्यावरचा वाहतुक मुरंबा व त्यामुळे झालेला खोळंबा यांना अभूतपर्व म्हणावे लागेल.

चीन ही जगातील दोन नंबरची आर्थिक महासत्ता झाल्याची ग्वाही मागच्या आठवड्यात वृत्त माध्यमांनी दिली होती. 14 ऑगस्टचा वाहतुक मुरंबा या नव्या स्थानाला साजेसा आहे यात शंकाच नाही. बिजिंग आणि हेबेई प्रांतातल्या हुआईआन व इनर मंगोलिया प्रांतातल्या जिनिंग पर्यंत 100 किलोमीटर लांबीच्या वाहनांच्या रांगा 19 ऑगस्टपर्यंत तयार झाल्या होत्या. एवढा मोठा मुरंबा झाल्याने अनेक वाहने साहजिकच बंद पडली व छोटे छोटे अपघात रस्त्यावर होऊ लागले. यामुळे या मुरंब्यात भरच पडली आहे. 110 क्रमांकाच्या हायवेवर जे बांधकाम चालू आहे त्यामुळे या रस्त्याची वाहनक्षमता खूपच मर्यादित झाली आहे असे एका वाहतुक अधिकार्‍याचे म्हणणे असल्याचे ग्लोबल टाईम्स ही चिनी वृत्तसंस्था म्हणते.

या वर्षी कोळसा व फळे यांची वाहतुक करणार्‍या ट्रक्सच्या संख्येत खूपच वाढ झाली आहे. या वाढत्या रहदारीला तोंड देण्यासाठी ट्रक्सनी दुसर्‍या बाह्य रस्त्यांचा उपयोग केला पाहिजे असे त्यांना सरकारकडून सांगण्यात येते. परंतु हे ऐकण्याच्या मनस्थितीत फारसे ट्रक ड्रायव्हर दिसत नाहीत. होहहोत(Hohhot) पासून टिआनजिन( Tianjin) ला कोळसा घेऊन जाणारा वॅन्ग़ या ड्रायव्हरकडे यासंबंधी एका वृत्त वार्ताहराने चौकशी केली असता मी लांबच्या रस्त्याचा वापर करून माझे जास्त इंधन का खर्च करू? व जास्त टोल का म्हणून भरू? असेच त्या वार्ताहराला सांगितले. हुआईआन जवळ रस्त्यावर ट्रक उभा करून शांतपणे बसलेला हुआंग हा एक ड्रायव्हर म्हणतो की खोळंब्यापेक्षा आम्हाला इथे रस्त्यावर जे अन्नपदार्थ विकले जातात त्यांच्या विक्रेत्यांचाच त्रास व राग जास्ती येतो आहे. हे विक्रेते इन्स्टन्ट नूडल्स नेहमीच्या पेक्षा चौपट किंमतीला आम्हाला विकत आहेत. या रस्त्यावर मागचे 3 दिवस व 2 रात्री हा ड्रायव्हर अडकून पडला आहे. तो इतर ड्रायव्हर्सबरोबर पत्ते किंवा जुगार(Mohong) खेळण्यात किंवा नुसते वाट बघत बसून वेळ घालवतो आहे.

सरकारने 400 च्यावर जादा पोलिस अधिकार्‍यांना 24 तास या रस्त्यावर बंदोबस्तासाठी पाठवले आहे. याशिवाय सरकार फारसे काही करू शकेल असे दिसत नाही. परंतु हा वाहतुक मुरंबा कमी हो ऊन वाहतुक परत सुरळित सुरू होण्यासाठी किमान महिना तरी लागेल असे तज्ञ म्हणतात. Institute for Urban and Environmental Studies at the Chinese Academy of Social Sciences. या संस्थेचे संचालक निऊ फेन्ग्रुई हे म्हणतात की चीनमधे रस्त्यावर वाहतुक मुरंबा नाही ही खरे म्हणजे एक बातमी होऊ शकते, इतकी परिस्थिती वाईट आहे. रस्त्यांचे नियोजन व कामाचा दर्जा अतिशय नित्कृष्ट आहे. नवी बांधकामे पूर्ण करण्याचा वेगही अतिशय मंद आहे.

रस्त्यावरचा वाहतुक मुरंबा साफ करण्यासाठी एक महिना लागणार हे वाचून सुद्धा मला गरगरल्यासारखे झाले. भारतातल्या रस्त्यांवरची परिस्थिती यापेक्षा काही फार जास्त चांगली आहे असे म्हणता येणार नाही. रस्त्याचे नियोजन आणि भविष्यकालात काय घडू शकेल याचा अयोग्य अंदाज हे या परिस्थितीला प्रमुखतेने कारणीभूत आहेत असे वाटते. आपल्याकडच्या नियोजकांनी योग्य योजना बनवून ती कार्यवाहीत आणणे किती महत्वपूर्ण आहे हे या चीनमधल्या उदाहरणाने स्पष्ट केले आहे.

28 ऑगस्ट 2010

(या घटनेची बातमी मला माझे एक वाचक श्री स्मित गाडे यांनी ई-मेलद्वारे पाठवली होती त्याबद्दल त्यांचे मन:पूर्वक आभार. )

वुहान मधले कचर्‍याचे ढीग

2010-08-13T14:48:00.002+05:30

पुण्याच्या महानगरपालिकेविषयी पुणेकरांच्या ज्या तक्रारी असतात त्यात महानगरपालिकेचा सफाई विभाग कचरा लवकर उचलत नाही. कचर्‍याचे ढीग शहरात साठून राहतात वगैरे तक्रारी सर्वात जास्त प्रमाणात असतात. एका अर्थाने ते बरोबरही आहे. रस्त्याच्या कडेला मोठमोठे कचर्‍याचे ढीग साठून राहिले आहेत. दुर्गंधी येते आहे वगैरे दृष्ये कोणत्या सुजाण नागरिकाला आवडतील?

चीनच्या होंगशान जिल्ह्यामधल्या वुहान या शहराच्या एका उपनगरामधे कचर्‍याचे जे ढीग मध्यंतरी साठले होते त्याची चित्रे मला आंतरजालावर बघायला मिळाली. या चित्रापुढे पुण्यातले कचर्‍याचे ढीग म्हणजे अगदीच फुसकट आहेत असेच वाटू लागले.

Wang Haofeng Focus Times या वृत्तपत्राच्या वार्ताहराने या कचर्‍याच्या ढिगांना भेट दिल्यावर केलेले वर्णन त्याच्याच शब्दात ऐकण्यासारखे आहे. तो म्हणतो की " ज्यांना काही शेवटच नाही असे न संपणारे कचर्‍याचे ढीग गावात प्रवेश करताना नदीच्या काठावर साठलेले आहेत. अतिशय दुर्गंधी व कचर्‍यातील जळणार्‍या प्लॅस्टिकमुळे काळा धूर व राख ही वार्‍याबरोबर शहरात पसरते आहे. या शहरात राहणारे रहिवासी, स्त्रिया, मुले व विद्यार्थी य़ांना अतिशय त्रास होत असल्याने त्यांच्या डोळ्यातून पाणी येते आहे. सायकल व मोटर सायकल चालवणारे या रस्त्यावरून जाताना डोळे बंद करून जात आहेत. बाकी मागे बसलेले लोक किंवा पायी जाणारे लोक हे अंगावरच्या कपड्यांनी आपले नाक व तोंड झाकून घेत आहेत.

रस्त्यावर येणार्‍या धुराच्या लोटांमधून जाताना लोक पळ काढून पलीकडे जात आहेत. हिरवे डोके असलेल्या माशा कचर्‍याच्या ढिगाभोवती घोंघावताना दिसत आहेत.”

या वार्ताहराच्या भेटीनंतर या कचर्‍यांच्या ढिगांना एवढी प्रसिद्धी मिळाली की वुहानमधले अधिकारी एकदम जागे झाले व त्यांनी JCB सारखी बांधकाम यंत्रे या ठिकाणी आणून कचरा उचलला व तेथे माती टाकली.

आता किती दिवस ही स्वच्छता राहणार हा ही प्रश्नच आहे.

13 ऑगस्ट 2010

रोख भरणा

2010-08-08T12:17:00.002+05:30

चीनच्या हुनान प्रांतातल्या चांगशा या शहरात घडलेली ही कथा आहे. मूळ कथेतली चिनी नावे काढून तिथे भारतीय नावे घातली तर ही भारतातल्या कोणत्याही शहरात घडलेली गोष्ट म्हणून सहज खपेल.

आता मूळ कथेकडे वळूया. या चांगशा शहरात बांधकामाचा व्यवसाय करणारे मिस्टर. पेंग हे बांधकाम व्यावसायिकांच्या एका बॅन्केमधे पैसे काढण्यासाठी गेले होते. त्या वेळी दुपारचे 3 वाजले होते व बॅन्क बंद होण्याची वेळ जवळ आल्याने बॅन्केत बरीच गर्दी होती. मिस्टर पेंग निमुटपणे रांगेत उभे राहून आपली पाळी येण्याची वाट पाहू लागले.

बर्‍याच काळाने मिस्टर पेंग यांची पाळी आली व ते टेलरच्या खिडकीसमोर उभे राहले. त्यांनी टेलरला आपला खाते क्रमांक सांगितला. तो टेलरने संगणकात टंकित केला व पुढे काही तो विचारणार एवढ्यात त्याचा मोबाईल फोन वाजला. तो टेलर कोणाशी तरी दोन शब्द बोलला व एकदम उठून पलीकडच्या बाजूला गेला व एका व्यक्तीशी बोलू लागला. 5 मिनिटे गेली, 10 मिनिटे गेली तरी त्याचे बोलणे काही संपेना. मिस्टर पेंग अतिशय अस्वस्थ झाले कारण त्यांना अजून बरीच कामे करावयाची होती. तो टेलर येण्याचे काही लक्षण न दिसल्याने मिस्टर पेंग यांनी बाजूच्या टेलरला आपल्याला पैसे देण्याची विनंती केली. परंतु शेजारच्या टेलरने त्यांच्याकडे लक्षच दिले नाही व जेंव्हा मिस्टर पेंग यांनी त्याला दोन तीन वेळा विनंती केली तेंव्हा तो त्यांच्यावरच उखडला. " तुम्हाला दिसत नाही का मी कामात आहे ते?" जरा वेळ वाट बघा. मिस्टर पेंगना चरफडत वाट बघण्याशिवाय काही करता येत नसल्याने ते भयंकर भडकले.

आणखी काही वेळानंतर मिस्टर पेंग यांच्या खिडकीसमोरचा टेलर परत जागेवर येऊन बसला व त्याने मिस्टर पेंग यांना काय पाहिजे अशी पृच्छा केली. " मला 50000 युआंन काढायचे आहेत." पेंग यांनी मागणी केली. यावर या टेलरने, बॅन्केच्या नियमाप्रमाणे आगाऊ सूचना दिल्याशिवाय 50000 युआनपेक्षा जास्त रोख रक्कम देण्याबाबत आपली असमर्थता व्यक्त केली. आता मात्र मिस्टर पेंग चांगलेच तापले. " मी 50000 युआन मागतो आहे. ते 50000 पेक्षा जास्ती कुठे आहेत?" मिस्टर पेंग यांचे म्हणणे. "मिळणार नाहीत." इति. टेलर.

मिस्टर पेंग आता मात्र भलतेच गरम झाले होते. त्यांना काय करावे ते सुचेना. शेवटी त्यांनी त्या टेलरलाच धडा शिकवायचे ठरवले. "ठीक आहे 49000 युआन द्या." टेलरने तेवढी रक्कम व पावती मिस्टर पेंग यांच्या हातात ठेवली. आता खिडकीसमोरून बाजूला होण्याऐवजी मिस्टर पेंग तेथेच उभे राहिले व त्यांनी 100 युआन ची एक नोट टेलरला दिली व ती आपल्या खात्यात भरायला सांगितली. चीन मधे रक्कम बॅन्केत भरताना स्लिप भरावी लागत नाही. टेलरच तुम्हाला बॅन्केची पावती देतो. टेलरने रक्कम जमा करून घेतली व पावती दिली. मिस्टर पेंग यांनी दुसरी 100 युआन ची नोट पुढे केली व रक्कम खात्यात भरायला सांगितली. हा प्रकार बराच वेळ चालला. पेंग यांच्या हातात आता 30 पावत्या दिसू लागल्या. एव्हाना बॅन्केच्या मॅनेजर पर्यंत या युद्धाची बातमी पोचली व तो केबिन मधून धावत बाहेर आला व त्याने हा प्रकार थांबवण्याची टेलरला विनंती केली. परंतु टेलरही आता हट्टाला पेटला होता व हे युद्ध चालू ठेवण्याची त्याची तयारी दिसत होती. शेवटी मॅनेजरने आपला अधिकार वापरून टेलरची आतमधे बदली केली व हे युद्ध थांबले.

आपल्या हातातल्या 30 पावत्या दाखवत टेलर यांनी मॅनेजरला सांगितले की उद्या मी माझ्या सर्व सहकार्‍यांना प्रत्येकी 10000 युआन देऊन बॅंकेत घेऊन येतो व दिवसभर आम्ही रोख रक्कम भरणा व पैसे काढणे हेच करत राहणार आहोत. बॅन्क मॅनेजरला आपले सर्व कौशल्य वापरून व चहापाणी करून मिस्टर पेंग यांची समजूत काढावी लागली. मिस्टर पेंग बॅन्केतून अखेरीस बाहेर पडले खरे. पण त्यांचा राग काही कमी झाल्यासारखा दिसत नव्हता.

8 ऑगस्ट 2010

चेअरमन माओ आणि शालेय गणित

2010-07-27T14:03:00.002+05:30

माध्यमिक शाळेत असताना, आपण सर्वांनी गणिताच्या पुस्तकांचा, ती कितीही अप्रिय वाटली असली तरी सामना केलेलाच असतो. आता चीनमधले विद्यार्थी वापरत असलेल्या अशा पुस्तकांचा, चीनचे माजी चेअरमन माओ यांच्याशी बादरायणी संबंध तरी कसे लावणे शक्य आहे? असा प्रश्न वाचकांच्या मनात येणे अगदी स्वाभाविक आहे. परंतु माध्यमिक शालेय गणित आणि चेअरमन माओ यांचा संबंध आहे, अगदी घनिष्ठ संबंध आहे हे माओच्या कालातल्या गणितांच्या पुस्तकांवर एक नजर टाकली तरी समजते. आता त्या कालात चीनमधे घडत असलेल्या प्रत्येक गोष्टीचा माओशी संबंध जोडला जात असेच! मग गणिताची पुस्तके तरी त्याला कशी अपवाद असतील?

या पुस्तकांच्या अगदी मुखपृष्ठापासूनच ही सुरवात होते. मुखपृष्ठावरच चेअरमन माओंची छबी झळकते आहे. त्यांच्या नेतृत्वाखाली तेत्रदीपक प्रगती करणारी चिनी मुलेही येथे दिसतात. मुखपृष्ठ उलटले की पहिल्या पानावर चेअरमन माओ यांचा भाषण करतानाचा पान भर फोटो या मुलांना बघता येतो. येथेच त्यांच्या महतीचे वर्णनही मुलांना वाचता येते.

आता प्रत्यक्ष अभ्यासाला लागूया. चक्रवाढ व्याजाच्या प्रकरणात असलेले हे एक उदाहरण बघा.

“ चेअरमन माओंची शिकवण आहे की वर्ग विद्रोह कधी विसरू नका. आता आपण अत्यंत जुलमी व दुष्ट असा एक जमीनदार स्किनर याने झांग अंकल या एका अत्यंत गरीब शेतकर्‍याला व्याजावर व्याज लावून त्याची कशी पिळवणूक केली ते बघूया. (चित्र. क्र. 1)

अंकल झांग या गरीब शेतकर्‍याने या जुलमी व दुष्ट जमीनदाराकडून फक्त 3 युआनचे कर्ज घेतले होते. फक्त 10 महिन्यांनंतर, व्याजावर व्याज लावल्यामुळे, ते कर्ज 3*(1+30%)10 इतके झाले. आता या फॉर्म्युला प्रमाणे हा कर्जाचा आकडा किती येतो ते आपण पाहू. "

यानंतर या पुस्तकातील पुढचा मजकूर लॉग टेबल वापरून हे उदाहरण कसे सोडवायचे हे सांगतो. अखेरीस "अशा पद्धतीने अंकल झांगचे कर्ज 41.31 युआन झाले." असे हे पुस्तक सांगते. आता या पुढची मल्लीनाथी बघा.

" अशा रितीने 10 महिन्यात अंकल झांगकडून 41.31-3= 38.31 युआन लुबाडले गेले. दुष्ट आणि जुलुमी राजवट असलेल्या जुन्या चीनमधे, जमीनदार वर्ग त्यांच्या शेतावर काम करत असलेल्या शेत कामगारांना कसण्यासाठी जमीन भाड्याने देऊनच त्यांची पिळवणूक करत असत असे नाही तर ते या गरिबांचे रक्त व घाम यांचेही शोषण करत असत व या गरीबांच्या सांगाड्यांवर आपला गुन्हेगारी स्वर्ग रचत असत. अंकल झांग सारखे 10 कोटी गरीब शेतकरी आपल्या देशात होते. चेअरमन माओ यांनी गरीब शेतकर्‍यांची पाठ मोडणारे तीन जुलुमी डोंगर उध्वस्त करून फेकून दिल्यामुळेच आज गरीबांची सत्ता चीनमधे आली आहे. लिउ शाओची या नीच व पाठीत खंजीर खुपसू पाहणार्‍या नराधमाने " वर्ग विद्रोह थांबवणे" किंवा "जास्त पिळवणूक म्हणजे जास्त सहकार्य " या सारख्या आपल्या कल्पनांचा प्रचार करून जुलमी जमीनदारांचीच स्तुती स्तोत्रे गायला सुरवात केली व गरीबांची सत्ता उलथवून चीन मधे परत भांडवलशाही आणून कोट्यावधी लोकांना परत एकदा दुख:द भूतकालात नेण्याचा प्रयत्न केला"

या गणिताच्या पुस्तकामधले कोणतेही प्रकरण बहुदा चेअरमन माओ यांच्या कोणत्यातरी विधानाने सुरू होते. काही वचने चांगलीही असतात. उदाहरणार्थ "उत्तम अभ्यास हा तुमची दररोज प्रगती करेल". किंवा " छान छान अभ्यास, दिवस दिवस वर" या सारखी अतिशय विनोदीही असतात या वचनानंतर इतर मजकूर येतो. चीनमधल्या पुष्कळ लोकांना आता ही पुस्तके म्हणजे वेडपटपणा वाटतो. पण त्याने एवढेच सिद्ध होते की चीन आता किती बदलला आहे.

परंतु जरा जास्त खोलात जाऊन विचार केला तर या परिस्थितीतील विरोधाभास लगेच लक्षात येईल. या पुस्तकांवरून अभ्यास केलेली पिढी आता जुनी झाली आहे व ज्याचा विनाश करा म्हणून जुन्या पिढीला सतत सांगितले गेले त्याच दुष्ट भांडवलदार जगात, नोकरी मिळवण्यासाठी स्पर्धात्मक चढाओढ, नव्या चिनी पिढीला करावी लागते आहे. याचा एक परिणाम म्हणजे डेंग या चिनी नेत्याच्या आधीच्या कालाबद्दल एक रम्य स्वप्न ही नवी पिढी मनात रंगवते आहे. या डॆंग पूर्व कालात, सर्व जण समान पातळीवर (म्हणजे गरीब) होते असे या नव्या पिढीला वाटते. माओ यांनी शेतकर्‍यांच्या पाठीवर असलेल्या 3 डोंगरांना ( राजा, जमीनदार व नोकरशाही याचा जुलूम) उध्वस्त करून फेकून दिले होते त्या डोंगरांच्या जागी आता नवे 3 डोंगर ( घर मिळवणे, वैद्यकीय मदत, शिक्षण) हे येऊन बसले आहेत असे या नव्या पिढीला वाटते आहे. त्यामुळे माओ यांच्या राजकीय विचारसरणीचा प्रभाव परत एकदा नव्या पिढीत जाणवू लागला आहे.

या अशा वातावरणात, चीन मधले नवे अती श्रीमंत व राज्यकर्त्यांशी निकट संबंधी यांच्यावर खूप टीका होते आहे. ही मंडळी कायद्याच्या वर आणि कोणतीही मूल्य न बाळगणारे आहेत असे सामान्यांचे मत झाले आहे. हे लोक आपली संपत्ती व मुले परदेशी पाठवत आहेत असा त्यांच्यावर आरोप केला जातो. या लोकांची श्रीमंती व हावरेपणा यामुळे गरीब-श्रीमंत यातील दरी वाढत चालली आहे. माओच्या कल्पनांना परत एकदा उजाळा येण्याचे हे ही कारण आहेच.

27 जुलै 2010

युनान मधल्या मृत्यूंचे गूढ

2010-07-20T09:15:00.001+05:30

युनान हा चीनमधला प्रांत, या देशाच्या नैऋत्य कोपर्‍यात दडलेला आहे. चीनच्या इतर भागातले हवामान व युनानचे हवामान यात जमीन -अस्मानाचा फरक आहे. युनानची सीमा- मियानमार, थायलंड व लाओस या देशांना लागून आहे व एकूण हवामान विषुव वृत्तीय प्रदेशातल्या देशांसारखेच आहे. भारतासारखाच येथे उन्हाळ्यात मोसमी पाऊस पडतो. प्रत्येक पावसाळ्यात, या युनानच्या कानाकोपर्‍यात दडलेल्या छोट्या छोट्या खेडेगावांतील खेडूतांना, सगळ्यात भिती कशाची वाटत असेल तर अचानक हृदयविकाराचा झटका येण्याची. प्रत्येक पावसाळ्यात, या छोट्या गावांच्यामधे, हृदयविकाराचा तीव्र झटका येऊन मरण पावणार्‍यांची संख्या वाढतच चालली होती. हा असा तीव्र हृदयविकाराचा झटका कोणत्याही वयाच्या खेडूतांना येत असल्याने या गूढ आजारामागचे रहस्य आणखीनच गडद झाले होते. या आजाराला वैद्यकीय वर्तुळांच्यात Yunnan Sudden Death Syndrome असे नाव दिले गेले आहे. आतापर्यंत 400 खेडूत तरी या आजाराने मृत्युमुखी पडले आहेत.

या एकूणच प्रकारामागचे कारण लक्षात येत नसल्याने, पाच वर्षांपूर्वी मध्यवर्ती सरकारने China's Center for Disease Control and Prevention या संस्थेला या आजारामागचे कारण शोधण्यासाठी एक अभ्यासगट स्थापन करण्यास सांगितले. या संस्थेने China Field Epidemiology Training Program या कार्यक्रमाच्या अंतर्गत असा गट स्थापन केला. निरिक्षणे करताना या अभ्यासगटाला अनेक अडचणी आल्या. युनानच्या कानाकोपर्‍यात राहणार्‍या खेडूतांना, त्यांची स्वत:ची स्थानिक भाषाच फक्त येत असल्याने, बिजिंगच्या या मंडळींचे मॅन्डरीन, त्यांना समजत नव्हते. ही सगळी खेडेगावे दुर्गम अशा डोंगराळ भागात असल्याने पावसाळ्याच्या दिवसात तेथे जाणेही अवघड होते. एखादा गावकरी मृत्युमुखी पडला तर स्थानिक परंपरांप्रमाणे त्याला लगेच मूठमाती देण्यात येत असल्याने शव विच्छेदन करणे दुरापास्त होते. धुवांधार पाऊस व दरडी कोसळण्याच्या प्रकारांमुळे प्रवास करणेच अशक्य होत असे. या सगळ्या अडचणींवर मात करून या अभ्यासगटाने अतिशय बारकाईने निरिक्षणे करून पाच वर्षांनंतर आता आपला अहवाल तयार केला आहे.

मृत्युमुखी पडलेल्या व्यक्तींबद्दल माहिती जमा केल्यावर, या व्यक्ती मृत होण्याच्या आधी त्यांना काही कॉमन वैद्यकीय लक्षणे दिसत होती असे लक्षात आले. या सर्व व्यक्तींना, मळमळणे, चक्कर येणे, हृदयाचे ठोके जलद होणे, आकडी येणे व अतिशय थकवा वाटणे ही लक्षणे मृत्यूआधी दिसली होती. तसेच हे सर्व मृत्यू, पावसाळ्यामधल्या एका छोट्या कालखंडातच घडत होते. मृत्युमुखी पडलेले गावकरी काय करत होते? व त्यांची जीवनशैली काय होती? याचा अभ्यास केल्यावर तीन कॉमन गोष्टी आढळून आल्या. हे सर्व गावकरी एकतर साचलेले पाणी पीत होते, त्यांना आयुष्यात सतत ताणतणावांचा सामना करायला लागत होता व या सर्व गावकर्‍यांच्या आहारात, मश्रूम किंवा कुत्र्याच्या छत्र्या होत्या.

युनान हा प्रांत तिथे मिळणार्‍या जंगली मश्रूम्ससाठी जगप्रसिद्ध आहे. इथल्या मश्रूम्स चीनमधेच नाही तर बाहेरच्या देशात सुद्धा मोठ्या प्रमाणात निर्यात होतात. या निर्यात होणार्‍या मश्रूम्स अतिशय महाग असतात त्यामुळे पावसाळ्याच्या दिवसात संपूर्ण कुटुंबे मश्रूम्स शोधण्याच्या मोहिमेवर बाहेर पडलेली युनानमधे नेहमी दिसतात. या कारणामुळे या मृत गावकर्‍यांच्या आहारात मश्रूम्स होत्या यात खरे म्हणजे नवलविशेष काही नव्हते. तरी सुद्धा या गटाने एक सर्वसाधारण अशी धोक्याची सूचना जाहीर केली की लोकांनी अनोळखी जातीच्या मश्रूम्स आपल्या आहारात ठेवू नयेत. पण याचा फारसा काहीच उपयोग झाला नाही. 2008 साली म्हणजे तब्बल तीन वर्षांच्या प्रयत्नानंतर या अभ्यासगटाच्या असे लक्षात आले की ज्या व्यक्ती मृत पावल्या आहेत त्या सगळ्यांच्या घरच्या पावसाळ्यातल्या आहारात, एक फारशी माहिती नसलेली व अतिशय निरागस दिसणारी, Little White.या नावाची मश्रूम आहे. ही विशिष्ट मश्रूम या गावकर्‍यांच्या आहारात का असते? याचा शोध घेतल्यावर या अभ्यासगटाच्या असे लक्षात आले की ही मश्रूम फार छोट्या आकाराची असल्याने आणि तोडल्यावर काही तासांतच या पांढर्‍या शुभ्र मश्रूमचा रंग तपकिरी रंगात बदलत असल्याने याची विक्री किंवा निर्यात होऊ शकत नाही व म्हणून युनानमधले गावकरी त्यांना जंगलांच्यात सापडलेल्या या प्रकारच्या मश्रूम्सचा, स्वत:च्या आहारातच समावेश करतात.

या Little White.मश्रूमचे जीवशास्त्रीय नाव ट्रॉजिया (Trogia) आहे व ती मश्रूम्सच्या Marasmiaceae या प्रजातींपैकी एक आहे. ही मश्रूम, Jacob Gabriel Trog. या स्विस मश्रूमतज्ञाने शोधून काढलेली असल्याने तिला हे नाव देण्यात आलेले आहे. या मश्रूममधे तीन प्रकारची विषारी ऍमिनो ऍसिड्स असतात हे वनस्पतीशास्त्रज्ञांना ज्ञात आहे. परंतु या ऍमिनो ऍसिड्सचे प्रमाण या मश्रूममधे खूपच कमी असल्याने ती खाण्यात तसा धोका काहीच नसतो. मृत्युमुखी पडलेल्या काही व्यक्तींचे शव विच्छेदन केल्यावर या अभ्यासगटाच्या असे लक्षात आले की या व्यक्तींच्या शरीरात बेरियम या धातूचे प्रमाण सर्वसाधारण व्यक्तींच्या मानाने बरेच जास्त आढळले आहे. बेरियम धातूच्या अगदी कमी प्रमाणातल्या सेवनानेही हृदयाच्या ठोक्यांमधे अनियमता, श्वासोच्छवास करण्यास अडचण, रक्तदाब वाढणे, मेंदू, यकृत, मूत्रपिंड या अवयवांना सूज येणे व हृदयविकार या सारखी लक्षणे हा धातू सेवन केलेल्या व्यक्तींमधे दिसून येतात.

या सर्व अभ्यासानंतर हा गट या अनुमानाला आला की ही Little White मश्रूम, जमिनीमधे असलेले बेरियम धातूचे क्षार ओढून घेत असली पाहिजे व ज्या व्यक्ती या मश्रूमचा आहारात समावेश करतील त्यांना बेरियम धातूचा विषप्रयोग होत असला पाहिजे.

गावकर्‍यांनी या मश्रूमचा आपल्या आहारात समावेश करू नये म्हणून शिक्षणात्मक मोहिमा आता या भागात उघडण्यात आल्या आहेत व त्याचा उत्तम परिणाम या वर्षी दिसून येतो आहे कारण या वर्षी या विकाराला बळी पडलेल्यांच्या संख्येत एकदम घट झाली आहे.

माझ्या लहानपणी माझी आजी मला नेहमी सांगत असे की अनोळखी झाडांच्या पाने फुलांना हात सुद्धा लावू नये आणि कोणतेही फळ तोंडात तर कधीच टाकू नये. तिच्या या सांगण्यामागचे इंगित हे असे आहे तर!

19 जुलै 2010

यॉन्ग यूडीचे महायुद्ध

2010-07-10T14:41:00.003+05:30

काही वर्षांपूर्वी हॉलीवूडच्या सिनेमामधले 'रॅम्बो' या नावाचे एक पात्र खूप लोकप्रिय झाले होते. या रॅम्बोचा 'फर्स्ट ब्लड' नावाचा एक चित्रपट बघितल्याचे मला आठवते. या सर्व रॅम्बो चित्रपटांच्यात एक कॉमन धागा असायचा. भली थोरली व अफलातून अशी शस्त्रे वापरून हा रॅम्बो नेहमीच शत्रूच्या मोठ्या सैनिकांना गारद करून टाकायचा. One man army असेच या चित्रपटांचे सूत्र असे. अर्थात सिनेमा बघायला जरी मजा येत असली तरी या सगळ्या कवी कल्पना आहेत प्रत्यक्षात असे काही घडत नसते हे सर्व प्रेक्षक ध्यानात ठेवूनच हे चित्रपट बघत हे नक्की.

आश्चर्य वाटेल पण चीनमधल्या मत्स्यपालन करणार्‍या एका गरीब शेतकर्‍याने हा रॅम्बो अगदी प्रत्यक्षात आणला आहे. त्याने एकट्याने आपल्या शत्रूंच्या विरूद्ध लढा तर दिलाच! पण यासाठी कल्पनाही करता येणारे नाही अशी शस्त्रे वापरली आहेत. त्याच्या या महायुद्धात त्याने कोणताही शत्रू जखमी होणार नाही याची काळजी घेत त्यांना दोन वेळा पळवून लावले. या सगळ्या प्रसंगावर एखादा चित्रपट कोणी काढला तर त्या चित्रपटाची कथा प्रत्यक्षात घडली आहे यावर कोणत्याही प्रेक्षकाचा विश्वास सुद्धा बसणार नाही.

या 56 वर्षे वयाच्या शेतकर्‍याचे नाव आहे यॉन्ग यूडी व चीनमधल्या हुबेई प्रांतामधल्या वुहान शहराच्या सीमेच्या लगतच तो राहतो. चीनमधे, शेतकरी ते कसत असलेल्या, जमिनीचे मालक कधीच नसतात. सर्व जमीन सरकारी मालकीचीच असते. यॉन्गची शेती अशीच सरकारी मालकीची असली तरी 2019 पर्यंत ती जमीन कसण्यासाठी त्याला सरकारने भाड्याने दिली होती. या बाबतच्या कागदपत्रांवर सह्या वगैरे औपचारिकता पूर्ण झालेली असल्याने यॉन्ग निश्चिंत मनाने या जमिनीतून कापूस व फलोत्पादन करत होता. या जमीनीत असलेल्या एका तळ्यातून तो मस्य उत्पादनही करत होता.

या वर्षीच्या सुरवातीला वुहान या शहरात मोठमोठ्या इमारती बांधणार्‍या SuperMechaCorp Developers या बिल्डर, डेव्हलपर कंपनीच्या नजरेत वुहानची जमीन भरली. त्यांच्या नवीन प्रकल्पाला ही जागा योग्य असल्याचे त्यांचे मत झाले. सरकारी अधिकार्‍यांना पटवून त्यांनी यॉन्गला त्याचे सरकारी कॉन्ट्रॅक्ट रद्द करून घेऊन त्याची शेतजमीन कंपनीला विकण्यास सांगितले. त्यासाठी भरपाई म्हणून त्याला अंदाजे 19000 अमेरिकन डॉलर्स एवढी रक्कम किंमत म्हणून देऊ असे सांगितले. जर यॉन्गने याला मान्यता दर्शवली नाही तर भाडोत्री गुंड व बुलडोझर पाठवून त्याची शेती नष्ट केली जाईल अशी धमकीही त्याला देण्यात आली. यॉन्ग या ऑफरबद्दल चर्चा करण्यासाठी गेला व तेथील अधिकार्‍यांना त्याने या धमकीबद्दल सांगितले. यावर त्याला असे सांगण्यात आले की जर यॉन्गने मंजूरी दिली नाही तर त्याला बरीच शारिरीक दुखापत होण्याची शक्यता आहे. ती झाल्यावर त्याला ही ऑफर नक्कीच आवडेल.

यॉन्गने या नंतर कंपनीच्या फोन कॉल्सना उत्तर देण्याचेही बंद केले व कंपनीच्या धमक्यांना उत्तर देण्याच्या तयारीला तो लागला.

आपल्याकडे कर्ज किंवा क्रेडिट कार्डची देणी थकवल्यावर बॅन्का व क्रेडिट कार्ड कंपन्या ज्या पद्धतीचे भाडोत्री गुंड पाठवतात तशा 30 गुंडाची एक टोळी 26 फेब्रुवारी 2010ला यॉन्गच्या शेतावर चालून आली. त्यांना जे दृष्य़ समोर दिसले त्यांनी ते आश्चर्यचकीत झाले. यॉन्ग एक शेतसामान वाहण्याची ढकलगाडी (Wheelbarrow)घेऊन त्यांच्या समोर आला. या ढकलगाडीला त्याने 25 ते 30 प्लॅस्टिकच्या नळ्या बसवल्या होत्या. या नळ्यांच्यातून, बंदुकीची दारू भरलेले मोठे फटाके जोडलेले अग्निबाण यॉन्गने या गुंडाच्यावर फेकण्यास सुरवात केली. परंतु त्याच्या या हत्याराने बॉम्ब फेकण्याची क्रिया खूप हळूहळू होत होती. याचा फायदा घेऊन काही गुंड यॉन्गपर्यंत पोचले व त्यांनी त्याला बदडण्यास सुरवात केली. यॉ न्गने मार खाला पण आपली जागा सोडली नाही. शेवटी ते गुंड परत फिरले. जाताना त्यांनी आपण पुढच्या वेळी बुलडोझर घेऊन येणार असल्याचे सांगितले.

ते गेल्यावर यॉन्ग त्याचे नातेवाईक व मित्र यांनी मिळून पुढच्या युद्धाचा बेत आखला. यॉन्गने मग घराजवळ एक टॉवर बांधला. या टॉवरवर त्याने 300 फूटापर्यंत बॉम्ब फेकेल असा एक रॉकेट लॉन्चर, खूपसा दारूगोळा, एक कर्णा व बसायला कोच ठेवला. व आपल्या युद्धाची सर्व तयारी केली. या 26 मे ला परत एकदा गुंडाची टोळी येताना त्याला दिसली. यावेळी त्यांनी पोलिसांजवळ असतात तशी शील्ड्स व हेल्मेट्स घातली होती. त्यांच्यामागे बुलडोझर येत होते.

हे गुंड त्याच्या मार्‍याच्या टप्यात आल्याबरोबर कर्ण्यावरून त्याने त्यांना थांबायला व परत फिरायला सांगितले. हे केले नाही तर परिणाम वाईट होतील असा दमही त्यांना दिला. त्याच्या धमकीचा उपयोग न होता हे गुंड पुढे येत आहेत हे बघितल्यावर त्याने आपल्या रॉकेट लॉन्चर मधून बॉम्ब्सचा वर्षाव चालू केला. तो एवढ्या भरभर हे बॉम्ब फेकत होता की गुंडांना पुढे येता येईना. बॉम्ब्समुळे यॉन्गच्या नेहमी शांत असलेल्या शेतीला, युद्धभूमीचे स्वरूप थोड्या वेळ प्राप्त झाले. हे सगळे आवाज ऐकून पोलिस त्या ठिकाणी आले व त्यांनी या गुंडाना व त्यांच्या बुलडोझरना पिटाळून लावले आणि ते यॉन्गला पोलिस स्टेशनवर चौकशीसाठी घेऊन गेले. परंतु यॉन्गने कोणताच गुन्हा केल्याचे त्यांना सिद्ध करता येईना. कारण त्याने फोडलेले फटाके गुंडांपासून लांब असल्याने ते इजा करण्यासाठी फेकले होते असे म्हणता येत नव्हते. शेवटी शांततेचा भंग केल्याबद्दल त्याला दम भरून सोडून देण्यात आले. कदाचित पोलिसांना मनातून यॉन्गच्या शौर्याचे कौतुकच वाटले असावे.

यॉन्गच्या या महायुद्धाची कथा जशी माध्यमांना समजली तसा यॉन्ग एकदम एक सुपर हीरो झाला. बिजिंगचा एक सुप्रतिष्ठित वकील त्याच्या मदतीसाठी आला. त्याने या कंपनीशी चर्चा करून शेवटी यॉन्गला 1,12000 अमेरिकन डॉलर्स भरपाई देऊ केली. ती जमीन प्रत्यक्षात यॉन्गची नव्हतीच. पुढच्या 9 वर्षात त्याला या शेत जमिनीमधून जे उत्पन्न मिळण्यासारखे होते त्याच्या कितीतरी पट रक्कम त्याला मिळाली असल्याने तो खुष झाला आहे. त्याने माध्यमांना असेही सांगितले आहे की या युद्धानंतर त्याच्याशी वागण्याची सरकारी अधिकार्‍यांची पद्धतच बदलून गेली आहे. आता ते त्याच्याशी अतिशय सहकार्याच्या भावनेने बोलतात. यॉन्गचे उदाहरण अनेक चिनी गरीब शेतकर्‍यांना फारच आवडले असून आपल्यावर होणार्‍या अन्यायाला तोंड देण्याचे ते या पुढे प्रयत्न करतील यात शंकाच नाही.

रॅम्बो हा काही फक्त सिनेमात नाही. तो चीनमधल्या वुहान प्रांतात सुद्धा प्रत्यक्षात अवतरला आहे.

10 जुलै 2010

जपानी कबुतरखाना आता चीनमधे

2010-06-25T15:10:00.002+05:30

जपान हा देश, उत्तर-दक्षिण या दिशांना 3000 किलोमीटर लांब असा पसरलेला असला तरी त्याची पूर्व-पश्चिम रुंदी मात्र अगदीच कमी आहे. त्यामुळेच जपानमधे जागेचे दुर्भिक्ष नेहमीच जाणवते. जपानी लोकसंख्या मुख्यत्वे शहरांच्यात एकवटलेली असल्याने, शहरांची लोकसंख्या व उपलब्ध जागा यांचे प्रमाण नेहमीच व्यस्त राहिलेले आहे. त्यामुळे खूप लोक शहरांच्या बाहेरच राहतात. अशा लोकांना त्यांचे शहरातले काम न संपल्यास परत जायला उशीर होतो व एवढ्या उशीरा परत शहराच्या बाहेर जायचा प्रवास करून दुसर्‍या दिवशी सकाळी परत लवकर कामावर यायचे हे मोठे कठिण काम बनते. यावर उपाय म्हणून कॅपसूल हॉटेलची कल्पना प्रथम जपानमधे निघाली व ती अतिशय लोकप्रिय झाली आहे. ही कॅपसूल हॉटेल्स शहरांना भेट देणार्‍या व्यावसायिक प्रवाशांमधेही अतिशय लोकप्रिय आहेत.

या हॉटेल्समधे तुम्हाला एका रात्रीसाठी 3फूट रूंद, 3 फूट उंच व 6 फूट लांब अशी एक पेटी शहराच्या अगदी मध्यवर्ती भागात, 3200 येन ( सुमारे 30 अमेरिकन डॉलर्स) भाड्याने मिळते. या पेटीत, झोपण्यासाठी एक बेड, टीव्ही/रेडियो व दिवाबत्ती यांची सोय असते. प्रातर्विधी उरकण्याची सोय बाजूला असलेल्या हॉटेलच्याच पण सार्वजनिक स्वच्छतागृहात केलेली असते. हॉटेल्स याच किंमतीत तुम्हाला टूथब्रश, एक नवा शर्ट व अंर्तवस्त्रे देतात. म्हणजे सकाळी उठल्यावर कपडे बदलायचे व कामावर हजर व्हायचे. नेहमीच्या हॉटेल्सच्या दरांच्या मानाने या कॅपसूल हॉटेल्सचे दर अतिशय कमी असल्याने ती खूपच लोकप्रिय झाली आहेत.

हा जपानी प्रकार, आता बिजिंगचे 78 वर्षाचे एक रहिवासी हुआंग रिशिन (Huang Rixin) यांनी, बिजिंगमधल्या हायडिआन डिस्ट्रिक्ट मधल्या लिऊलांगझुआंग या भागात सुरू केला आहे. त्यांनी कॅपसूल अपार्टमेंटची 8 युनिट्स तयार केली आहेत. या कॅपसूल्समधे एका व्यक्तीला 2 मीटर वर्ग एवढी जागा मिळते. प्रत्येक कॅपसूलमधे इंटरनेट कनेक्शन, टीव्ही साठी विजेचे व केबलचे कनेक्शन आणि एक बॅग ठेवता येईल एवढी जागा आहे. श्री. हुआंग यांच्या आराखड्याप्रमाणे या कॅपसूल्समधे उभे सुद्धा राहणे शक्य आहे. तसेच एक छोटे कॉम्प्युटर टेबलही ठेवता येईल. या कॅपसूल्सचे महिन्याचे भाडे फक्त 250 युआन किंवा 30 अमेरिकन डॉलर्स आहे. त्यामुळे ही बिजिंगमधली सर्वात स्वस्त अशी निवासी जागा आहे. श्री. हुआंग यांच्या मताप्रमाणे या कॅपसूल अपार्टमेंटला चांगली मागणी आहे. बिजिंगमधे नोकरी व्यवसाय शोधण्यासाठी येणारे खूप लोक असतात. त्यांच्यासाठी ही कॅपसूल्स आदर्श आहेत. ते येथे जास्तीत जास्त 3 महिने राहू शकतात. तेवढ्यात जर त्यांना नोकरी धंदा मिळाला नाही तर त्यांनी गावाकडे परत जावे हे उत्तम.

मात्र या कॅपसूल्सना पहिली भाडेकरू मिळाली झांग चि ही 25 वर्षाची तरूणी. ती बिजिंगमधे 5 वर्षे राहते आहे व तिला 3000 युआन पगार आहे. ती आपल्या आई-वडीलांसाठी पैसे साठवण्यासाठी या कॅपसूल्समधे राहणार आहे. तिच्या मताने,. एक स्वच्छतागृह आणि स्नानगृहाची अडचण सोडली, तर येथे राहण्याला कोणतीच अडचण नाही.

परंतु बिजिंग मधल्या अनेकाना श्री हुआंग यांचा हा नवा उद्योग पसंत नाही. ही कॅपसूल्स आरोग्य व आग या दोन गोष्टीसाठी सुरक्षित नाहीत असे अनेकाना वाटते आहे. सरकारी अधिकार्‍यांनी हुआंगच्या कॅपसूल्सची पाहणी केली व कमीत कमी 7.5 मीटर वर्ग एवढी जागा आवश्यक असल्याचे ठरवल्याने हुआंग यांना ही पहिली कॅपसूल्स बंद करावी लागली आहेत. परंतु निराश न होता आवाज व आग निरोधक असा नवीन आराखडा बनवण्याच्या मागे हुआंग आहेत. त्यांनी पेटंटसाठी सुद्धा अर्ज केला आहे.

बिजिंगच्या वर्तमानपत्रांच्यात हुआंग यांच्या कॅपसूल्सना प्रसिद्धी दिल्यावर आलेले काही प्रतिसाद वाचनीय आहेत.

" एवढ्या मोठ्या देशात कोणाला या अशा ठिकाणी रहाण्यास लागणे हे देशाचे खरे दुर्दैव आहे व समाजाचे दुख: आहे."

"हे फारच निराशाजनक आहे. दहा वर्षे शिक्षण घेतल्यावर अशा ठिकाणी राहण्यास लागावे. मेल्यावर शवपेटीही एवढीच असते."

" पोलिसांच्या गाड्या म्हणून BMW Cars वापरण्यापेक्षा हे जास्त देशाच्या परिस्थितीनुरूप आहे."

" 96 लाख वर्ग किलोमीटर देश आणि निवास फक्त 2 वर्ग मीटर जास्त दु:खी कोण हे कळत नाही!"

"मृत देह जाळणे बंद करून शवपेट्यांना प्रोत्साहन द्या. प्रत्येकाला एक शवपेटी द्या. त्यात ते राहू शकतात, झाडाला टांगून ठेवू शकतात किंवा पुरून ठेवू शकतात!"

लोकांचे प्रतिसाद काहीही असले तरी श्री हुआंग मात्र आपल्या या उद्योगाबद्दल अतिशय आशाजनक आहेत. ते म्हणतात की "मी पैसे मिळवण्यासाठी हे काम हातात घेतलेले नाही. स्थलांतरित व शिक्षण घेणारे विद्यार्थी यांच्या निवासाची सोय स्वस्तात व्हावी म्हणून हा माझा प्रयत्न आहे. "

25 जून 2010

शांघायचे आधुनिक भामटे

2010-06-09T14:57:00.003+05:30

या वर्षी म्हणजे 2010 मधे, चीनमधल्या शांघाय या शहरात जागतिक एक्स्पो हे मोठे प्रदर्शन भरले आहे. या प्रदर्शनाच्या निमित्ताने अनेक परदेशी पाहुणे शांघायला भेट देत आहेत. या एक्स्पोच्या निमित्ताने, शांघायमधल्या व पर्यायाने चीनमधल्या आंतर्राष्ट्रीय व्यापारउद्योगात प्रचंड वाढ झाली आहे. शांघायमधल्या हुआंगपू नदीच्या काठाने असलेल्या पॉश हॉटेल्स व बार मधून एखादी सहज चक्कर जरी टाकली तरी अनेक परदेशी पाहुणे व त्यांचे चिनी यजमान नुकत्याच सह्या केलेल्या बिझिनेस कॉंन्ट्रॅक्ट्स बद्दल मद्याचे पेले उंचावून आनंद व्यक्त करताना कधीही दिसतील.

मुहम्मद रेझा मौझिन हा 63 वर्षाचा, मूळ जन्माने इराणी पण आता जर्मन नागरिकत्व पत्करलेला , एक व्यावसायिक आहे. बांधकामासाठी लागणार्‍या मशिनरीच्या खरेदी विक्रीचा तो व्यवसाय करतो. M.C.M. या नावाची त्याची व्यापारी पेढी जर्मनीमधल्या मानहाईम या शहरात आहे. स्वत: मौझिन, त्याचा मुलगा व तीन कर्मचारी मिळून हा व्यवसाय बघतात. गेली 30 वर्षे मौझिन हा व्यवसाय करतो आहे. पोलंड व रशिया मधे अशा प्रकारची मशिनरी विकत घ्यायची व इराणमधल्या ग्राहकांना ती विकायची असा मुख्यत्वे त्याचा व्यवसाय आहे. मौझिन हा काही नवशिका धंदेवाईक नाही. या धद्यात त्याचे केस पांढरे झाले आहेत.

चीनबद्दल आता इतके ऐकू येते आहे तेंव्हा आपण आपल्या व्यापाराचे क्षेत्र चीनपर्यंत वाढवावे असे मौझिन याच्या मनाने घेतले. मौझिनने इंटरनेटवर शोध घेतल्यावर त्याच्या असे लक्षात आले की तो खरेदी करत असलेल्या मशिनरी सारखी बरीच मशिनरी, चीनमधे सहज रित्या उपलब्ध आहे व अशा मशिनरीच्या विक्रीसाठी उपलब्धतेच्या जाहिराती इंटरनेटवर सतत दिसत आहेत.

मौझिनला इराण मधल्या एका ग्राहकाकडून त्या वेळेस एका क्रेनबद्दल विचारणा होती. त्या ग्राहकाला हवी तशी व Kato या जपानी कंपनीने बनवलेली क्रेन, मौझिनला एका चिनी संकेत स्थळावर सापडली. मौझिनने त्यांच्याशी ई-मेल द्वारे बोलणी चालू केली व शेवटी किंमत व इतर अटी मान्य झाल्या व डील फायनल करावयाचे ठरले.

मौझिन व त्याचा मुलगा यासाठी शांघायला गेले. त्यांनी क्रेनची तपासणी केली व त्यांना ती पसंत पडल्यावर ती खरेदी करण्यासाठी त्यांनी 1,22000 अमेरिकन डॉलर्सची किंमत फायनल केली. त्याच्या चिनी पुरवठादारांनी त्याच्या आदरार्थ एक मेजवानीही आयोजित केली. हे चिनी पुरवठादार त्याच्याशी अगदी नम्रपणे वागल्याने व त्याला वडिलधार्‍यांसारखे त्यांनी वागवल्याने मौझिन अगदी खुष झाला. या चिनी पुरवठादाराने त्याला सांगितले की आम्ही चिनी या धंद्यात नवीन आहोत व आम्ही तुमच्याकडून हा धंदा शिकण्याचा प्रयत्न करत आहोत. या धंद्यात बरीच वर्षे असल्याने व त्याला या धंद्यातील खाचाखोचींची चांगलीच माहिती असल्याने मौझिनने प्रत्यक्ष स्वत: समोर उभे राहून ही क्रेन कंटेनर मधे ठेवून घेतली. ती ठेवली जात असताना त्याने कंटेनर नंबर व क्रेनची डिटेल्स स्पष्ट दिसतील असे फोटो काढले.

ऑर्डर केलेला क्रेन

हा कंटेनर नंतर एका शिपिंग एजंट कंपनीच्या ट्रकवर ठेवून त्या शिपिंग एजंट कंपनीकडे पाठवण्यात आला. त्याचाही फोटो मौझिनने काढला. मौझिन आणि त्याचा मुलगा हे रात्री 1 वाजेपर्यंत त्या ट्रक बरोबर राहले व जेंव्हा तो ट्रक कस्टम ऑफिस व शांघाय बंदराकडे जाणार्‍या ट्रक्सच्या रांगेत उभा राहिला तेंव्हाच ते हॉटेलवर परत आले.

शांघाय डॉक्स

आपला पहिलाच डील इतका छान झाल्यामुळे मौझिनने आणखी एक क्रेन खरेदी करण्याचे ठरवले. त्यासाठी त्याने 60000 यूरो ऍडव्हान्स दिला व क्रेनची मशागत व त्यावर वातानुकूलन यंत्र बसवण्यासाठी त्याने आणखी पैसे दिले.या दुसर्‍या क्रेनचे काम चायना हेवी मशिनरी लिमिटेड या कंपनीकडे सुपुर्त करण्यात आले. एकंदरीतच सर्व गोष्टी मनासारख्या पार पडल्याने मौझिन जर्मनीला मोठ्या आनंदात परतला.

जर्मनीला परतल्यावर थोड्याच दिवसात मौझिनच्या ऑफिसला चायना हेवी कंपनीकडून ई मेल्सची रीघ सुरू झाली. या दुसर्‍या क्रेनचे मूळ वायरिंग, वातानुकूलन यंत्र बसवताना जळून गेल्याचे त्यांनी सांगितले व नवीन वायरिंग बसवण्यासाठी 40000 यूरोची मागणी केली. शेवटी चायना हेवी कंपनीने त्याला एक मेल पाठवून तो जर पुढच्या 8 तासात त्यांना वैयक्तिक रित्या भेटू शकला नाही तर या कामाशी आपला संबंध राहणार नाही असे सांगून हात झटकून टाकले. चीनचा विमान प्रवासच 11 तासाचा असल्याने 8 तासात तिथे पोचणे अशक्यच होते.

मध्यंतरीच्या काळात इराणला पाठवण्यात आलेली क्रेन तिथे पोचली. ती पोचल्यावर Kato कंपनीच्या क्रेनऐवजी Mistubishi कंपनीच्या एका पुरातन क्रेनचे भंगार कंटेनरमधे आहे असे आढळून आले.

प्रत्यक्षात पुरवठा झालेला क्रेन

मौझिनला हे कसे काय घडले असेल हेच कळेना शेवटी तो या निर्णयाप्रत आला की कस्टमकडे जाणार्‍या ट्रक्सच्या रांगेत त्याचा ट्रक उभा असताना त्यातील क्रेन बदलण्यात आली असावी. याचा अर्थ स्पष्ट होता. त्याच्या पुरवठादार कंपनीबरोबरच शांघाय बंदर व कस्टम्स यांचीही लोक या गुन्ह्यात सामील होते.

अतिशय डेस्परेट अवस्थेत मौझिन व त्याचा मुलगा परत शांघायला गेले. प्रथम त्यांनी पोलिसांमधे तक्रार दाखल करण्याचा प्रयत्न केला. पोलिसांनी सर्व गोष्टी ऐकून घेतल्या फोटो बघितले व गुन्हा घडला असल्याचे मान्य केले. परंतु जास्त चोकशी करून या सर्व गॅन्गची पाळे मुळे खणून काढली पाहिजेत असे म्हणून त्यांनी कोणासही अटक करण्यास नकार दिला.

मौझिन आणि चायना हेवी यांच्यातील बैठकीचा असाच बोजवारा उडाला. त्यांच्या मते त्यांच्या कडे आलेली क्रेन निराळ्याच कंपनीची होती. मौझिनने जपानी ब्रॅन्डची क्रेन घेण्याचे ठरवले होते परंतु चीन मधे या क्रेनचे नाव दुसरेच होते. मौझिन 8 तासात त्यांना न भेटल्याचे कारण देऊन त्यांनी आता हात पूर्णपणे झटकूनच टाकले. चायना हेवी बद्दलची कोणतीही तक्रार सुद्धा दाखल करून घेण्यास पोलिसांनी पूर्ण नकार दिला.

आपण पूर्णपणे फसवलो गेल्याचे मौझिनच्या आता लक्षात आले. इंटरनेटवर बघत असताना त्याच्या लक्षात आले की त्याने प्रथम खरेदी केलेली क्रेन आता परत विक्रीसाठी उपलब्ध झालेली आहे. त्याने पोलिसात तक्रार करण्याचा प्रयत्न केला. परंतु पोलिसांनी तक्रारही दाखल करून घेतली नाही.

मौझिनने दिलेला सर्व ऍडव्हान्स तर पाण्यातच गेला आहे आणि त्याच्या इराणी ग्राहकाला त्याला चुकीचा पुरवठा केल्याबद्दल 30% पेनल्टीही द्यावी लागणार आहे. मौझिनचा उत्तम स्थितीतील धंदा आता पूर्ण डबघाईला आला आहे. हा धंदा वाचणार कसा असा प्रश्न त्याच्या पुढे निर्माण झाला आहे.

एकोणिसाव्या शतकात शांघाय हे अफूच्या विक्रीचे मुख्य केंद्र होते. त्या वेळी पुष्कळदा अफूच्या गिर्‍हाईकाला संपूर्णपणे लुटण्यात येत असे. त्याला 'शान्घाइड' (Shanghaied) असा शब्द प्रयोग रूढ झाला होता. आज एकविसाव्या शतकात मौझिन आणि त्याचा मुलगा यांना आपण शांघायच्या आधुनिक भामट्यांकडून परत एकदा 'शांघाइड' झालो आहोत हे लक्षात आले आहे. पण सध्या तरी हात चोळत बसण्याशिवाय त्यांच्या हातात काही नाही.

9 जून 2010

भुताटकीचे गाव

2010-06-04T15:34:00.003+05:30

चारी बाजूंनी पसरलेल्या वाळवंटात प्रवास करताना तुमच्या नजरेसमोर जर एखादे आधुनिक गाव अचानक आले तर तुम्हाला काय वाटेल? चारी दिशांना जाणारे मोठे राजरस्ते, त्यांच्या बाजूला मोठमोठ्या आधुनिक इमारती हे सगळे पाहून आपण हे सगळे प्रत्यक्षात बघतो आहोत की स्वप्नात? असा विचार तुमच्या मनात नक्कीच डोकावून गेल्या शिवाय रहाणार नाही. पण या एवढ्या मोठ्या परिसरात वाहने जाताना दिसत नाहीत. लोकांची वर्दळ दिसत नाही हे बघून कोठेतरी काहीतरी विचित्र आहे अशी तुमची समजूत झाल्याशिवाय रहाणार नाही हे नक्की.

हे दृष्य तुम्हाला दिसेल चीनमधल्या इनर मंगोलिया प्रांतातल्या चिंगशुईहे या काऊंटी मधल्या वॅंगुइयाओ गावाजवळ.(Wangguiyao town) ही काऊंटी ज्या भागात आहे तो आहे एक वाळवंटी प्रदेश. अनेक टेकड्यांच्या रांगा व त्यातून भणाणता वारा असेच दृष्य या भूभागात बघायला मिळते. अशा या ओसाड व वैराण प्रदेशात हे निर्मनुष्य गाव उभे आहे. अनेक इमारती पूर्ण बांधलेल्या आहेत तर अनेक इमारती कामगार काम सोडून पळून गेल्याने नुसत्या पोकळ सांगाड्यांच्या स्वरूपात उभ्या आहेत. रस्त्यावर वाहने दिसत नाहीतच पण खूप वेळ उभे राहिले तर एखादा जवळपासच्या शेतामधला ट्रॅक्टर रस्त्याने जा ये करताना दिसतो.

या काऊंटीच्या स्थानिक पुढार्‍यांनी हा प्रकल्प हातात घेतला खरा! पण त्यांच्याकडे तो पूर्ण करण्यासाठी पैसेच नसल्याने आता तो अर्धवट सोडून द्यावा लागला आहे. हा प्रकल्प जवळच्याच एका गावातल्या लोकांचे स्थलांतर करण्यासाठी दहा वर्षांपूर्वी हातात घेतला गेला होता. पण या नवीन प्रकल्पात घरे, शाळा वगैरे मिळण्याऐवजी त्या लोकांना आपल्या जुन्या गावातच रहावे लागत आहे आणि स्थानिक प्रशासनाकडे पैसेच नसल्याने दुसर्‍या कोणत्याच कामावर किंवा प्रकल्पावर पैसे खर्च करता येत नाहीत. या प्रकल्पावर अनेक मिलियन अमेरिकन डॉलर्स खर्च झाले आहेत. चिंगशुईहे चे लोक स्थानिक प्रशासनावर साहजिकच अतिशय संतापलेले आहेत.

एका स्थानिक अधिकारी पॅन ली याच्या मते, हा प्रकल्प स्थानिक प्रशासनाने मंजूर करून मध्यवर्ती सरकारकडे पाठवला होता व त्याची मंजुरीही घेतली होती. परंतु मध्यवर्ती सरकारच्या संकेत स्थळावर मंजूर प्रकल्पांच्या यादीत या प्रकल्पाचे नाव आढळून येत नाही. या प्रांताची राजधानी होहहॉट जवळच हा प्रकल्प उभारण्यात येत होता. हा भाग चीनच्या अत्यंत दरिद्री भागापैकी एक समजला जातो. हा प्रकल्प झाल्यावर या भागातील गुंतवणूकीला प्रोत्साहन मिळेल आणि स्थानिक व्यापार उदिम तेजीत येईल अशी कल्पना होती. पण प्रत्यक्षात स्थानिक प्रशासनाने स्वत:जवळचे सर्व पैसे या प्रकल्पावर खर्च करून टाकल्याने त्यांच्या जवळ कोणतीही विकासकार्ये करण्यासाठी पैसेच आता उरलेले नाहीत. या प्रकल्पावर एकूण खर्च किती होणार होता? व त्या पैकी प्रत्यक्षात किती खर्च झाला? याबाबत स्थानिक प्रशासन काहीच बोलत नाही परंतु चिनी वर्तमानपत्रांच्या मताने हा प्रकल्प 880 मिलियन अमेरिकन डॉलर्सचा होता. ही रक्कम स्थानिक प्रशासनाच्या वार्षिक अंदाजपत्राच्या(4.4 मिलियन अमेरिकन डॉलर्स) अनेक पट अधिक आहे.

स्थानिक लोकांच्या मताने, या प्रकल्पामुळे या भागाचा विकास किमान 10 वर्षांनी तरी मागे पडला आहे. या नव्या प्रकल्पात बांधण्यात येणार्‍या एका हॉटेलच्या प्रकल्पावर जिंग वेन हा वॉचमन म्हणून राहतो आहे. तो म्हणतो की या प्रकल्पाचे काम 2005 मधे सुरू झाले व दोन वर्षांनी ते थांबले. त्यानंतर पुन्हा कधीच कोणतीही काम सुरू झालेले नाही. जिंग वेन व त्याची बायको हे दोनच रहिवासी या गावात सध्या राहतात. चिनी माध्यमांच्या मताने चिंगशुईहे प्रशासनाने, बिजिंगची मंजूरी मिळेलच असे धरून हा प्रकल्प सुरू केला पण बिजिंगची मंजूरी त्यांना मिळालीच नाही. त्यांनी काम तसेच चालू केले होते. चिंगशुईहे प्रशासनाकडचे पैसे संपले असे म्हणणे योग्य होणार नाही. त्यांच्याकडे मुळातच पैसे नव्हते. स्थानिक प्रशासनाचे अधिकारी या प्रकल्पाबद्दल काहीही बोलण्यास राजी होत नाहीत.

जुन्या गावातील रस्ता व एक मांस विक्रेता

हॉन्गकॉन्गच्या सिटी युनिव्हर्सिटी मधले एक प्रोफेसर जोसेफ चेंग म्हणतात की " चीनच्या ग्रामीण भागातले पुढारी वाटेल तशी मनमानी करताना दिसतात. याचे प्रमुख कारण म्हणजे स्थानिक जनतेला त्यांच्यावर नियंत्रण कोणत्याही पद्धतीने ठेवता येत नाही व लांब असलेले मध्यवर्ती शासन त्यांच्यावर कोणताही अंकुश ठेवू शकत नाही. कम्युनिस्ट पार्टीचा स्थानिक सेक्रेटरी हाच बहुतेक ठिकाणी सर्वै सर्वा असतो व लोकशाहीमधे निरनिराळ्या गटांच्या दबावामुळे शासनाच्या मनमानी करण्यावर जसे नियंत्रण ठेवले जाते तसे या ठिकाणी होत नाही व असे प्रकल्प हातात घेतले जातात व शेवटी लोकांचेच नुकसान होते.

4 जून 2010

निष्पाप छोट्या मुलांच्या वरचे हल्ले (Latest Update)

2010-05-12T11:11:00.001+05:30

पिसाट मनोरुग्णांकडून पूर्व प्राथमिक शाळांच्यातून शिकत असलेल्या छोट्या शिशूंच्यावरच्या हल्ल्यांनी आता जास्त भयंकर स्वरूप धारण केले आहे असे दिसते. काल म्हणजे 11 मे रोजी सकाळी 8 च्या सुमारास शान्शी प्रांतामधे, नैऋत्येकडे असलेल्या, नानझेंग काउंटीच्या ग्रामीण भागातील एका पूर्व प्राथमिक बालशाळेत खेळत असलेल्या मुलांच्यावर एका पिसाट माणसाने हल्ला चढवला. या हल्ल्यात 20 मुले जखमी झाली व सर्वात दुर्दैवाची गोष्ट म्हणजे या नराधमाने 7 मुलांवर कुर्‍हाड चालवली व या निष्पाप मुलांचा निष्कारण बळी घेतला.

या भागात साहजिकच अतिशय भितीचे वातावरण पसरले आहे. चिनी माध्यमांनी ही बातमी प्रसृत केल्यानंतर साहजिकच मोठा सार्वजनिक क्षोभ व असंतोष निर्माण झाला आहे. प्रांतीय व राष्ट्रीय सरकारने काहीतरी पावले उचलणे गरजेचे आहे असे साहजिकच सर्वांना वाटते आहे.

12 मे 2010

निष्पाप छोट्या मुलांच्या वरचे हल्ले

2010-05-07T16:47:00.001+05:30

मागच्या आठवड्यात, चीनमधल्या शॅनडॉन्ग (Shandong) प्रांतामधे, एका स्थानिक शेतकर्‍याने, दोन तीन वर्षे वय असलेली पाच मुले व त्यांची शिक्षिका, यांच्यावर काहीही कारण नसताना चाकूने एकदम हल्ला चढवला. इतर दोन मुलांना त्याच्या हल्ल्यापासून कसेबसे वाचवता आले. यानंतर या शेतकर्‍याने स्वत:ला पेटवून घेतले व आत्महत्या केली. हा हल्ला या महिन्यातला या प्रकारचा चौथा हल्ला होता. याच्या थोडे दिवस आधी, जिआन्ग्सू (Jiangsu) प्रांतामधे, एका शिशूशाळेमधल्या मुलांच्यावर अशाच एका पिसाट माणसाने चाकूने हल्ला चढवला होता . या हल्ल्यात 28 मुले व 3 शिक्षिका जखमी झाल्या. 5 मुले अत्यवस्थ असल्यामुळे त्यांना इस्पितळात ठेवण्यात आले आहे. जिआन्ग्सू मधल्या हल्ल्याच्या एकच दिवस आधी, गुआन्गडॉन्ग (Guangdong) प्रांतामधल्या. एका रजेवर असलेल्या शिक्षकाने, प्राथमिक शाळेत शिकत असलेली 16 मुले आणि त्यांचे शिक्षक यांच्यावर हल्ला करून त्यांना जखमी केले होते. हा रजेवर असलेला शिक्षक, मनोरुग़्ण असल्याने रजेवर होता. तर याच दिवशी फुजिआन ( Fujian) प्रांतामधल्या एका माणसाला मागच्या वर्षी प्राथमिक शाळेत शिकत असलेल्या 8 मुलांवर हल्ला करून त्यांना ठार मारल्याबद्दल, यमसदनी पाठवण्यात आले.

चीन मधली कम्युनिस्ट राजवट, त्या देशामधे कायदा व सुव्यवस्था कशी उत्तम आहे याबद्दल नेहमीच स्वत:चे स्तुती-पोवाडे गात असते. गेल्या काही दिवसातल्या या बालकांवरील हल्ल्यांमुळे, ती सुद्धा गोंधळून गेली आहे. अतिशय कमी वयाच्या या निष्पाप शिशूंच्यावर, हे हल्ले एकदम का होऊ लागले आहेत? व याचे कारण असावे हे शासनाला समजणे कठिण जाते आहे असे दिसते. अनेक लोक, राज्यकर्त्यांवर, या बाबतीतील प्रश्नांचा भडिमार करत आहेत. परंतु चिनी शासनाला या हल्ल्यांमधील वाढीमागचे काहीही कारण देता आलेले नाही. शिक्षण मंत्रालयाने यासाठी एक आपत्कालीन पॅनेल नेमले आहे. काही ठिकाणी स्थानिक पोलिसांनी मीरपूडीचे स्प्रे किंवा काही स्वसंरक्षणाची साधने, काही शिशू शाळातल्या शिक्षक वर्गाला दिली आहेत. पण सर्वसाधारणपणे पोलिसांना या बाबतीत काहीच ठोस सांगता येत नाही असे वाटते.

शांघाय मधल्या फुदान विद्यापीठातील क्लिनिकल सायकॉलॉजीचे प्रोफेसर जि जिआनलिन यांच्या मते, या सर्व हल्ल्यांमागे एक समान सूत्र आहे. त्यांच्या मताप्रमाणे या सर्व हल्लेखोरांच्या मनात त्यांच्यावर झालेल्या कोणत्यातरी अन्यायामुळे. समाजाबद्दल एक अढी येऊन चीड निर्माण झालेली आहे. याचे एक प्रमुख कारण, चीनमधे सर्वत्र दिसणारा भयानक भ्रष्टाचार व असमानता हे आहे. या शिवाय चीन मधल्या सामाजिक परिस्थितीत इतक्या झपाट्याने बदल होत आहेत की अशा परिस्थितीत या गांजलेल्या लोकांना जो मानसिक आणि सामाजिक आधार मिळावयास पाहिजे तो मिळत नसल्याने समाजावर सूड म्हणून या व्यक्ती या निष्पाप व दुर्बल अशा शिशूंच्यावर हल्ले करण्यास प्रवृत्त होत आहेत. प्रोफेसर जि जिआनलिन याला 'समाजावरील सूड' असे नाव देतात.

या पूर्वी कर्मचार्‍यांच्या युनियन्स व स्त्रियांची मंडळे अशा प्रकारचा आधार, वैयक्तिक पातळीवर देत असत. आता ही गोष्ट शक्य होत नाही. मुख्यत्वे लहान गावांच्यात किंवा शहरांच्यात, असा प्रकारचा आधार, ती व्यक्ती अगदी पाळण्यात असल्यापासून ते तिच्या मृत्यूपर्यंत मिळत असे. परंतु चीनमधे होत असलेल्या सामाजिक बदलांच्यामुळे हा आधार तर आता मिळत नाहीच पण मोठ्या संख्येने अनेक चिनी गरिबीत ढकलले गेल्याने एकाकी पडत आहेत. गरीब व श्रीमंत यांच्यामधली दरी दिवसेंदिवस वाढतच चालली आहे. लोकांची जीवनाकडे बघण्याची वृत्ती सुद्धा आता बदलली आहे. यामुळे काही मनोरुग्ण या प्रकारच्या कृती, त्यांची समाजाबद्दलची चीड व संताप व्यक्त करण्यासाठी वापरत आहेत. या लोकांना मानसिक रुग्ण समजून त्यांच्यावर उपचार होणे गरजेचे आहे. दुर्दैवाने चिनी समाजात अशा प्रकारच्या मनोरुग्णांबद्दल, त्यांना टाळावे किंवा दुर्लक्ष करावे अशीच वृत्ती दिसून येते. यामुळे हे मनोरुग्ण अधिकच एकाकी पडतात व शेवटी या प्रकारची कृत्ये करण्यास तयार होतात. माध्यमांच्यातून अशा प्रकारच्या हल्ल्यांना जी अवाजवी प्रसिद्धी मिळते आहे त्यामुळे तशीच कृत्ये करण्यास दुसर्‍या मनोरुग्णांना प्रोत्साहन दिल्यासारखे होते आहे.

प्रोफेसर जि जिआनलिन या हल्ल्यांमागची मानसशास्त्रीय कारणे कितीही देवोत. या हल्ल्यात जखमी झालेल्या किंवा बळी गेलेल्या निरपराध व निष्पाप शिशूंच्या पालकांचे सांत्वन कोण आणि कसे करणार आहे?

7 मे 2010

सरकती कपाटे, गुप्त प्रवेशद्वारे व कळी दाबून उघडणारे दरवाजे

2010-04-28T16:03:00.002+05:30

या लेखाचा मथळा वाचून मी आता एखादी रहस्यकथा वगैरे लिहायला तर सुरुवात केली नाही ना? अशी शंका तुमच्या मनात येणे साहजिकच आहे. परंतु मी रहस्यकथा वगैरे काही लिहित नाहीये. मी लिहितो आहे चीनमधल्या शांघाय शहरातल्या दुकानांबद्दल! आणि मुख्यत्वे करून सी.डी किंवा डी.व्ही.डी विकणार्‍या दुकानांबद्दल. शांघाय शहराला, बनावट (पायरेटेड) सी.डी व डी.व्ही.डी यांची जागतिक राजधानी म्हटले जाते. या बनावट सी.डी व डी.व्ही.डी.येथे इतक्या मोठ्या प्रमाणावर विकल्या जातात की अमेरिकेतील Motion Picture Association of America या संस्थेच्या प्रतिनिधींनी सुद्धा येथे हात टेकले आहेत. मागच्या आठवड्यात चिनी सरकारने सुद्धा या बाबतीत आपण काही करू शकत नसल्याचे अप्रत्यक्षपणे मान्य केले आहे. National Copyright Administration या सरकारी संस्थेने एक पत्रक काढून या बनावट सी.डी व डी.व्ही.डी उत्पादनात अनेक परवानाधारक ऑडियो व व्हिडियो कंपन्या, इतकेच नाही तर काही सरकारी मालकीच्या कंपन्यांचाही सहभाग असल्याचे मान्य केले आहे. परंतु या बनावट सी.डी उत्पादकांवर गंभीर रित्या काही कारवाई होऊ शकेल असे कोणालाच वाटत नाही.

लॉव्हेल्स या विधी (लॉ) विषयक संस्थेतील, बौद्धिक हक्कांच्या बाबतीतले एक तज्ञ वकील,मिस्टर. डग्लस क्लार्क हे म्हणतात की शांघायमधल्या या धंद्याचे सॉफिस्टिकेशन व ज्या उघडपणे हा धंदा केला जातो तो बिनधास्तपणा अक्षरश: आश्चर्यजनक आहे. या बनावट सी.डी बनवणारे लोक, काही चोरून मारून हा धंदा करत नाहीत व त्याचा एकच अर्थ निघतो की या धंदेवाल्यांचे पोलिस व शासन यांच्याशी उत्तम लागे बांधे असले पाहिजेत व त्यांना पोलिस व शासनाकडून पूर्ण संरक्षण मिळत असले पाहिजे. सी.डी किंवा डी.व्ही.डी विकणारी ही दुकाने शांघायला भेट देणार्‍या परदेशी पर्यटकांनी नुसती गजबजलेली असतात. झगमगत्या दिव्यांच्या प्रकाशात कपाटांच्या लांब लांब ओळींमधे या बनावट सी.डी व डी.व्ही.डी अगदी उघडपणे मांडून ठेवलेल्या दिसतात. हॉलीवूडच्या अगदी नवीन व तुफान धंदा करणार्‍या Avatar,Tim Burton's Alice in Wonderland, सारख्या चित्रपटांपासून ते Lady Gaga's latest CD The Fame सारख्या ऑडियो सी.डी एखादा डॉलर एवढ्याच किंमतीला राजरोसपणे मिळतात.इथले विक्रेते आपल्याकडे असलेल्या सी.डी.चे कलेक्शन (अर्थातच बनावट) अमेरिकेतील 'ब्लॉकबस्टर' किंवा 'नेटफ्लिक्स' यांच्यापेक्षाही जास्त मोठे असल्याचे अभिमानाने सांगतात.

पुढच्या महिन्यात शांघायमधे वर्ल्ड एक्स्पो हे आंतर्राष्ट्रीय प्रदर्शन सुरू होणार आहे. 6 महिने चालू रहाणार्‍या या प्रदर्शनाला निदान 7 कोटी पर्यटक तरी भेट देतील अशी अपेक्षा आहे. या प्रदर्शनाला भेट देण्यासाठी येणार्‍या पाहुण्यांना, शांघाय हे एक आंतर्राष्ट्रीय दर्जाचे महानगर आहे असे दिसले व वाटले पाहिजे चिनी सरकारने ठरवले आहे. व त्यासाठी शांघाय चकाचक करण्याचे प्रयत्न चालू आहेत. या प्रयत्नांचा एक भाग म्हणून या बनावट सी.डी राजरोसपणे विकणार्‍या दुकानांविरुद्ध, एक मोहिम उघडण्यात आली आहे. चिनी सरकारचा प्रवक्ता म्हणतो की आम्ही अशी 3000 दुकाने बंद केली आहेत. व अनेक दुकानदारांना त्यांच्याकडे असलेल्या बनावट सी.डी नष्ट करण्यास भाग पाडले आहे.

आज जर एखादा पर्यटक या सी.डी. विकणार्‍या दुकानांना भेट द्यायला गेला तर या सर्व दुकानांचा आकार एकदम निम्माच झाला आहे हे त्याच्या लगेच लक्षात येईल. या सर्व दुकानांनी मध्यभागी एक पार्टीशन बांधले आहे. या पार्टीशनच्या पलीकडे जाण्यासाठी एक कपाट सरकवावे लागते व आतल्या अंधर्‍या जागेतून पुढे जाऊन एक कळ दाबून एक गुप्त दरवाजा उघडावा लागतो. या दरवाज्याच्या पलीकडे हजारो बनावट सी.डी व डी.व्ही.डी मांडून ठेवलेल्या आहेत. ऑस्कर्स क्लब, या प्रसिद्ध दुकानात एक पोस्टर लावले आहे. एक्सपो प्रदर्शनाचे मॅसकॉट या पोस्टरमधे बनावट सीडी नष्ट करताना दाखवले आहे व त्या खाली 'बनावटी सी.डी विरुद्ध युद्ध' अशी घोषणा लिहिली आहे. परंतु गंमतीची गोष्ट म्हणजे या दुकानातील विक्रेते, विचारल्यास लगेचच तुम्हाला गुप्त दरवाज्याने कसे जायचे हे तत्परतेने सांगतात. मूव्ही वर्ल्ड, इव्हन बेटर दॅन मूव्ही वर्ल्ड ही शांघायमधली आणखी काही प्रसिद्ध दुकाने आहेत. या मधली परिस्थिती काही फारशी वेगळी नाही.

Zhou Weimin, हे शहराच्या cultural market administrative enforcement team चे संचालक आहेत. ते म्हणतात की शांघायमधे बनावट सी.डी मिळणे आता केवळ अशक्य आहे. परंतु जर कोणी अशा गुप्त खोल्या बांधल्या असतील तर त्या आम्ही नष्ट करू. मिस्टर. झोऊ काहीही सांगत असले तरी तुम्हाला “Lost,” “CSI: New York” किंवा “Grey’s Anatomy" सारख्या नवीन टीव्ही सिरियल्सच्या सीडी हव्या असतील किंवा नवीन चित्रपटांच्या सीडी हव्या असतील तर शांघायमधला कोणताही दुकानदार तत्परतेने तुम्हाला गुप्त दरवाज्याने गुप्त खोलीत घेऊन जाईल.

शांघायमधला बनावट सीडी विकण्याचा हा धंदा आता फक्त एकाच गोष्टीमुळे बंद पडू शकतो. नवे संगीत किंवा चित्रपट जालावरून डाऊनलोड करता येतील अशी असंख्य संकेतस्थळे (वेब साईट्स) चिनी लोकांना उपलब्ध होत आहेत. या संकेत स्थळांवरून पूर्णपणे मोफत, तुम्हाला पाहिजे तो चित्रपट किंवा संगीत डाउनलोड करणे शक्य झाले आहे. ही पद्धत लोकप्रिय होत चालली आहे. काट्याने काटा काढावा तसा एक बेकायदेशीर धंदा दुसर्‍या बेकायदेशीर धंद्यानेच फक्त बंद पडेल असे वाटते.

28 एप्रिल 2010

सरकारी गुंड सेना चेनगुआन (Chengguan)

2010-04-07T16:31:00.000+05:30

मार्च महिन्याच्या 26 आणि 27 तारखेला, थायलंड, ब्रम्हदेश व लाओस या देशांच्या सीमांना लागून असलेल्या चीनमधल्या युनान प्रांताची राजधानी कुनमिंग येथे, रात्रीच्या वेळी मोठे दंगे उसळले. हे दंगे रस्त्यावरचे पथारीवाले, फेरीवाले आणि कायदा व सुव्यवस्था अधिकारी यांच्यामधे झाले होते. भारताप्रमाणेच चीनमध्येही या प्रकारचे दंगे बर्‍याच वेळा होतात व या बातमीला काही फार महत्वाची बातमी असे म्हणता आले नसते. परंतु हे दंगे पथारीवाले, फेरीवाले आणि पोलिस यांच्यात न होता चेनगुआन या दलाच्या जवानांबरोबर झाले होते हे कळल्यावर या बातमीला एक नवीनच महत्व प्राप्त झाले. कुनमिंग मधल्या फेरीवाल्यांमधे अशी अफवा पसरली होती की चेनगुआनच्या जवानांनी एका फेरीवाल्याला बेदम मारहाण केली व त्यातच त्या फेरीवाल्याचा मृत्यू झाला. हे समजताच फेरीवाले भडकले व त्यांनी दंगा करण्यास सुरुवात केली; दहा सरकारी वाहने जाळण्यात आली व अनेक लोक जखमी झाले.
चेनगुआन हे City Administration and Law Enforcement Bureau या दलाचे संक्षिप्त चिनी नाव आहे. हे दल चीनमधल्या बहुतेक प्रमुख शहरांच्यात कार्यरत असते. या दलाला पोलिस दलाचा लांबचा भाऊ म्हटले तरी चालेल. या दलाचे अधिकृत कार्य, शहरांच्यातील रस्त्यावर विक्री करणार्‍या व अनधिकृत असलेल्या फेरीवाल्यांची तिथून हकालपट्टी करणे व ज्या इमारती पाडण्याबद्दल सरकारी आदेश निघेल, त्या इमारती, भुईसपाट होत आहेत की नाही यावर देखरेख करणे, हे आहे. प्रत्यक्षात या दलाचे जवान सरकारी गुंड म्हणूनच ओळखले जातात. धाकटदपशा व गुंडगिरी याबद्दल हे जवान चीनमधे प्रसिद्ध आहेत.

कुनमिंगमधे कोणा फेरीवाल्याचा मृत्यू प्रत्यक्षात झालेला नव्हता हे जरी खरे असले तरी चेनगुआन दलाचे जवान अशा प्रकारच्या प्रकरणांबाबत प्रसिद्ध आहेत. 2008 च्या जानेवारी महिन्यात चीनच्या मध्यवर्ती भागातील हुबेई प्रांतातील काही खेडुतांनी त्यांच्या खेड्याजवळचा कचरा डेपो हलवावा म्हणून आंदोलन केले. या खेडुतांचे आंदोलन बंद पाडण्यासाठी, चेनगुआनचे जवान त्यांना मारहाण करत असल्याचे शूटिंग एका माणसाने केले. यामुळे चिडून चेनगुआनच्या जवानांनी या माणसाला इतकी मारहाण केली की तो मरणच पावला. जुलै महिन्यात शांघाय शहरातल्या एका फेरीवाल्याचा मेंदू मारहाणीमुळे निकामी झाला होता तर ऑक्टोबर महिन्यात बिजिंग मधल्या एका माणसाला तो त्याची मोटर सायकल अनधिकृतपणे टॅक्सी म्हणून वापरत असल्याच्या आरोपावरून चेनगुआनच्या जवानांनी बेदम मारहाण केली त त्यात त्याचा मृत्यू झाला.
नोव्हेंबर महिन्यात, सिचुआन प्रांतातल्या एका महिलेच्या घरात चेनगुआनचे गुंड घुसले व सरकारी आदेशाप्रमाणे हे घर पाडावयाचे असल्याने त्या महिलेला घराच्या बाहेर काढू लागले. त्या महिलेने स्वत:ला पेटवून घेतले व त्यातच तिचा मृत्यू झाला. मागच्या वर्षीच्या मे महिन्यात नानजिंग शहरातल्या शेकडो कॉलेज विद्यार्थ्यांनी आपल्या एका सहाध्यायीला मारहाण केली म्हणून चेनगुआन विरुद्ध निदर्शने केली होती तर जून महिन्यात ग्वांगडॉंग मधल्या दंगलखोरांनी चेनगुआनच्या जवानांना पकडून ठेवले होते. शेवटी पोलिसांना कारवाई करून त्यांना सोडवावे लागले.

मागच्या वर्षी कुनमिंग मधेच एका फेरीवाल्याचा मृत्यू झाल्यावर इतर फेरीवाल्यांनी त्याचे प्रेत एका हातगाडीवर घालून चेनगुआनच्या ऑफिसात नेले होते व तिथे दहनाचे प्रतीक म्हणून काही कागद जाळले होते. चेनगुआनने वर्णिल्याप्रमाणे या फेरीवाल्याचा मृत्यू नैसर्गिक कारणांनीच म्हणे झाला होता. याच महिन्यात शांघाय मधल्या एका माणसाने त्याच्यावर चेनगुआनच्या अधिकार्‍यांनी खोटे गुन्हे दाखल करून घेतले म्हणून सार्वजनिक जागी स्वत:च्या हाताचे एक बोट तोडून घेतले.

चेनगुआनच्या गुंडगिरीची व दुष्कीर्तीची आता चीनमधल्या माध्यमांनीही दखल घ्यायला सुरुवात केली आहे. एका वृत्तपत्राच्या मताप्रमाणे जनमानसात, चेनगुआनच्या बद्दल असलेला असंतोष आता खदखदतो आहे व कोणत्याही क्षणी त्याचा स्फोट होण्याची शक्यता आहे. हा असंतोष जरी सध्या चेनगुआनच्या विरोधात असला तरी प्रत्यक्षात तो स्थानिक अधिकार्‍यांची मनमानी आणि जुलुम यांच्याबद्दल आहे.

कुनमिंगमधे 26 मार्चला एका फेरीवालीवर झालेल्या चेनगुआनच्या अत्याचाराचे वर्णन एका वर्तमान पत्राने दिले आहे. या पत्रातील बातमीप्रमाणे या फेरीवालीला चेनगुआनच्या गुंडांनी रस्त्यावर आडवे पाडले व तिची हातगाडी तिच्या देहावर टाकली व त्यावर तिला हलता येउ नये म्हणून एक गॅस सिलिंडर टाकला. या प्रकारात ती बाई बेशुद्ध पडल्यावर चेनगुआनचे लोक तिथून हटले.

बिजिंग मधल्या काही कायदे तज्ञांनी, सरकारला कोणतीही खाजगी इमारत मनमानी करून पाडता येऊ नये यासाठी नव्या कायद्याची गरज असल्याचे सांगितले आहे. यु जिआनरॉंग हा बुद्धीवादी, चेनगुआन विरुद्धच्या या छोट्या मोठ्या घटनांना समाजात मोठ्या प्रमाणात असलेल्या असंतोषाच्या विस्फोटाच्या धोक्याची घंटा मानतो. आंतरजालावर प्रसिद्ध झालेल्या त्याच्या लेखात तो म्हणतो की चीनमधे अतिशय मोठ्या प्रमाणात सामाजिक असंतोष आहे व चिनी अधिकारी ज्या पद्धतीने तो दडपू पहात आहेत ती पद्धत बघता, त्याचा मोठा स्फोट होण्याची शक्यता जाणवते. अशा प्रकारचा स्फोट हे देशावरील सर्वात मोठे संकटच ठरू शकते.

आपल्याकडे काही राजकीय पक्ष अशा प्रकारच्या संघटना उभ्या करून गुंडगिरी करण्याचा प्रयत्न नेहमीच करत असतात. परंतु ज्यांनी कायदा व सुव्यवस्थेचे राज्य राखायचे ते सरकारी नोकरच जर गुंडगिरी करू लागले तर सर्व सामान्य लोकांनी कोणाकडे पहायचे? चीन मधे हेच घडते आहे.
7 एप्रिल 2010

नारिंगी आकाश

2010-03-24T15:40:00.001+05:30

मागच्या शनिवारी बिजिंगमधल्या प्रत्येक डोळस नागरिकाला एक अभूतपूर्व दृष्य बघायला मिळाले. सकाळी सर्व आभाळ नारिंगी किंवा ऑरेंज रंगाचे दिसत होते. त्यानंतर आजूबाजूच्या इमारती, रस्ते, झाडे, रस्त्यावरच्या मोटारी व माणसेही, धुके पसरल्यावर जशी अंधूक अंधूक दिसू लागतात तशी हळू हळू दिसू लागली. परंतु तेंव्हा धुके वगैरे काही पडले नव्हते. ही परिस्थिती निर्माण झाली होती पिवळ्या धुळीच्या वादळामुळे.

बिजिंग शहराच्या पश्चिमेला व अग्नेय दिशेला सुमारे 800 किलोमीटर अंतरावर गोबीचे सुप्रसिद्ध वाळवंट आहे. या वाळवंटाभोवतालचा परिसर व उत्तरेला असलेला मंगोलिया देशाचा भाग येथे गेले काही महिने पावसाचा एक थेंबही पडलेला नाही. त्याशिवाय कोणत्याही कुरणावर गुरे चारणे, बेबंद लाकूडतोड व नागरी वस्तीत झालेली वाढ यामुळे चीनमधला अंदाजे एक तृतियांश भूभाग आता वाळवंटच बनला आहे. या सर्व भागात हिवाळा आता संपला असल्यामुळे सकाळी सूर्य उगवल्यावर जे गरम वारे वाहू लागतात त्याबरोबर वाळवंटातील धूळ वर उचलली जाते. हवामानातील परिस्थितीमुळे या धुळीची जोरदार वादळे होतात. असेच एक धुळीचे वादळ बिजिंगवर शनिवारी कोसळले होते. या वादळाने एवढी धूळ बिजिंगमधे आणली की दुसरे दिवशी सकाळी सर्व जमीन पिवळ्या रंगाची झाल्याचे दिसत होते. असा अंदाज आहे की या वादळाने निदान 3 लाख टन धूळ तरी बिजिंगवर टाकली असावी.

या वादळाचा फटका शिंजियांग, इनर मंगोलिया, शान्शी व हेबेई प्रांतानासुद्धा बसला. यानंतर हे वादळाने दक्षिण कोरियाकडे कूच केले. ही वादळे येण्याचे सर्वात प्रमुख कारण म्हणजे या सर्व भूभागात असलेली झाडे झुडपे एकोणिसशे पन्नासच्या दशकात शेती वाढवण्यासाठी उपटून टाकली गेली हे आहे. या भागात शेती जगू शकली नाही व भूभाग फक्त वाळवंटी बनला. आता या भागात हजारो एकर प्रदेशात झाडे लावण्याची मोहीम सरकारने हातात घेतली आहे परंतु त्याचा परिणाम दिसण्यासाठी अजून काही दशके तरी वाट पहावी लागेल.

चीनच्या उत्तर भागात यावर्षी अतिशय कडक हिवाळा होता. सर्व जमीन बर्फाने झाकली गेली होती व असंख्य हिमवादळे झाली होती. जमीनीवरील बर्फ वितळून गेल्याबरोबर जमीनीवरील धूळ हवेत उडू लागली आहे.

मागच्या वर्षभरात चीनच्या नैऋत्य भागात असलेल्या युनान, सिचुआन व गुईझाऊ या प्रांतांच्यात पर्जन्य वृष्टी सरासरीच्या निम्मीच झाली आहे. यामुळे या सर्वच भागात पाण्याचे अतिशय दुर्भिक्ष्य जाणवते आहे. चिनी सरकारला पाणी पुरवठा करण्याकरता 4000 सैनिकांना तैनात करावे लागले आहे.

24 मार्च 2010

हुकोऊ(hukou)

2010-03-12T15:02:00.002+05:30

चीनमधल्या राज्यकर्त्यांनी औद्योगिक उदारीकरणाचे धोरण स्वीकारल्यापासून गेल्या तीस वर्षात चीनमधल्या विस्थापितांच्या संख्येत न भूतो! न भविष्य़ति! अशी वाढ झाली आहे. एका अंदाजाप्रमाणे सध्या चीनमधे 23 कोटी तरी विस्थापित असावेत. चीनच्या दक्षिणेला व समुद्र किनारा असलेल्या प्रांतांच्यात व शहरांच्यात बहुतेक सर्व औद्योगिक प्रगती एकवटली आहे. चीनच्या बाकी भागांच्यातून साहजिकच या भागांच्याकडे विस्थापितांचे लोंढे आपले जीवनमान सुधारण्याच्या इच्छेने येत रहातात. जगातील सर्वात मोठे मानवी स्थलांतर असेही या स्थलांतराला म्हणता येते.

मिस्टर. हान शौहाई हा अशा स्थलांतरितांच्यापैकीच एक जण आहे. 1994 मधे शान्डॉन्ग प्रांतातले आपले घरदार सोडून तो बिजिंगमधे आला. बिजिंगमधे त्याने चहाची पावडर घाऊक स्वरूपात विकण्याचा आपला एक छोटासा धंदा चालू केला. सोळा वर्षानंतर आता त्याची महिन्याची प्राप्ती 1000 ते 2000 युआन ( 210 ते 420 अमेरिकन डॉलर्स) पर्यंत पोचली होती. हान आपला धंदा ज्या जागेतून करत असे ती भाड्याची जागा, मागच्या वर्षीच्या डिसेंबर मधे एका मोठ्या घर बांधणी प्रकल्पाचे बांधकाम सुरू करण्यासाठी रिकामी करावयाची आहे असे त्याच्या जागा मालकाने त्याला सांगितले. दुसर्‍या दिवशी त्याचे सर्व सामान रस्त्यावर काढून टाकण्यात आले. बिजिंगच्या अगदी परिमितीवर असलेल्या एका छोट्या दोन खोल्यांच्या फ्लॅटमधे हान त्याची बायको व दोन मुले यांना त्यांच्या चहा पावडरींच्या डब्यांच्या बरोबर रहावे लागत आहे.हानला सरकारकडून कोणतीही भरपाई किंवा पर्यायी जागा मिळू शकलेली नाही कारण त्याच्याजवळ तो बिजिंगचा रहिवासी असल्याचे सर्टिफिकेट नाही. या सर्टिफिकेटला चिनी भाषेत हुकोऊ असे नाव आहे. या हुकोऊ मुळे चीनमधे आता दोन वर्ग निर्माण झाले आहेत, हुकोऊ जवळ असलेले प्रथम दर्जाचे चिनी नागरिक व हुकोऊ जवळ नसलेले 23 कोटी दुसर्‍या दर्जाचे नागरिक. हे हुकोऊ जवळ नसल्यामुळेच हानला किंवा त्याच्या बायकोला किंवा मुलांना,बेरोजगार भत्ता, आरोग्य सेवा किंवा मोफत शाळा या सारख्या कोणत्याच सुविधा मिळू शकत नाहीत. हान म्हणतो की "या शहरात इतकी वर्षे घालवून सुद्धा मला आता मी इथला असल्यासारखे वाटत नाही.मला जाण्यासाठी आता कुठे जागाच नाही.”

चीनमधल्या या 23 कोटी दुसर्‍या दर्जाच्या नागरिकांना आता असाच भविष्यातील सुरक्षेचा प्रॉब्लेम भेडसावतो आहे. या मानवी समुद्रात जर असंतोष निर्माण झाला तर त्याचे सर्व राष्ट्रगामी परिणाम होतील याची जाणीव मध्यवर्ती शासनाला आता होऊ लागली आहे.या स्थलांतरितांच्या पैकी निम्मे जण 1980 च्या नंतर जन्माला आलेले आहेत व ते बर्‍यापैकी सेटल झाले असावेत असे अनुमान आहे. परंतु बाकीचे लोक त्यांच्या विशी पंचविशी मधले असल्यामुळे त्यांच्या असंतोषाची केंव्हाही ठिणगी पडू शकते व त्यातून फार मोठ्या प्रमाणात दंगे धोपे होऊ शकतात अशी रास्त भिती शासनाला वाटत आहे. ही मुले शिकलेली आहेत. इंटरनेटचा वापर करत आहेत. त्यांना समाजातील हे दोन वर्ग सहन होत नाहीत व या असमतोलामुळे आपल्यावर अन्याय होतो आहे असे वाटू लागले आहे.

हे हुकोऊ सर्टिफिकेट 1950 च्या दशकात यादवी युद्धात सापडलेल्या चिनी लोकसंख्येने मोठ्या प्रमाणात स्थलांतर करू नये म्हणून मोठ्या शहरांच्यातील लोकांना दिले गेले होते. चीनच्या औद्योगिक क्रांतीत स्वस्त मजूर मिळावे म्हणून या हुकोऊ बद्दलचे निर्बंध बरेच सैल करण्यात आले होते. असे जरी असले तरी हे सर्टिफिकेट जवळ नसलेल्या चिनी लोकांना चिनी नागरिकत्वाचे कोणतेही अधिकार किंवा सुविधा मिळत नाहीत ही गोष्ट तितकीच खरी आहे. चीनच्या आर्थिक सुबत्तेचे कोणतेही फायदे न मिळालेल्या लोकांचा प्रश्न आता ऐरणीवर आला आहे असे दिसते कारण चीनच्या रबरी शिक्का पार्लमेंटसमोर या बाबतचा एक ठराव आला आहे. 11 मार्च 2010